جناب محمد بن عثمان، دومين نايب خاص امام زمان ارواحنا فداه
جناب ابوجعفر محمد بن عثمان بن سعيد عَمْرى، دومين نايب خاص امام عصر ارواحنا فداه است .
نايبان امام زمان ارواحنا فداه در زمان غيبت صغرى چهار نفر بودند كه به ترتيب عبارتند از : 1 - ابو عمرو عثمان بن سعيد بن عمرو عَمْرى اسدى ، 2 - پسرش ابو جعفر محمّد بن عثمان بن سعيد عَمْرى ، 3 - جناب ابو القاسم حسين بن روح بن ابو بحر نوبختى ، 4 - جناب ابو الحسن علىّ بن محمّد سمرى .
اين بزرگواران ، نايبان امام عصر ارواحنا فداه در زمان غيبت صغرى بودند . تمام نامه ها و دستورات آن حضرت به واسطه ايشان و با دست ايشان به شيعيان مىرسيد . پس از آن زمان ، غيبت كبرى پيش آمد و نيابت پايان پذيرفت .
مرحوم آية اللَّه سيّد احمد مستنبط رحمه الله ( در کتاب الزيارة والبشارة : 132/1) مى نويسد : ممكن است اين چهار نفر از اصحاب بقيّه ائمّه عليهم السلام داراى فضيلت بيشترى بوده ، بلكه بعيد نيست معصوم باشند . و در حال حاضر نيز واسطه بين امام و شيعيان هستند ؛ همان گونه كه در دوران غيبت صغرى حدود هفتاد سال داراى اين مقام بودند .
دعاهاي فراواني از اين بزرگواران نقل شده است. در ابتداء زيارت جناب محمد بن عثمان ، سپس نماز و دعاهايي که از آن جناب نقل شده است را بيان مي کنيم :
1 - زيارت جناب محمد بن عثمان قدّس سرّه
شيخ طوسى رحمه الله در كتاب «تهذيب الأحكام» و سيّد بن طاووس رحمه الله در كتاب «مصباح الزائر» آورده اند : مستحبّ است زيارت كردن نايبان خاصّ و بزرگوار حضرت مهدى ارواحنا فداه را به زيارتى كه به جناب حسين بن روح قدس سره منسوب است.
بدين صورت كه كنار قبر مطهّر جناب محمد بن عثمان قدس سره ايستاده و بگوييم :
اَلسَّلامُ عَلى رَسُولِ اللَّهِ ، اَلسَّلامُ عَلى أَميرِالْمُؤْمِنينَ عَلِيِّ بْنِ أَبي طالِبٍ ، اَلسَّلامُ عَلى خَديجَةَ الْكُبْرى ، اَلسَّلامُ عَلى فاطِمَةَ الزَّهْراءِ ، اَلسَّلامُ عَلَى الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ ، اَلسَّلامُ عَلَى الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ ، اَلسَّلامُ عَلى عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ.
اَلسَّلامُ عَلى مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ ، اَلسَّلامُ عَلى جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ، اَلسَّلامُ عَلى مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ ، اَلسَّلامُ عَلى عَلِيِّ بْنِ مُوسى ، اَلسَّلامُ عَلى مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ ، اَلسَّلامُ عَلى عَلِيِّ بْنِ مُحَمَّدٍ ، اَلسَّلامُ عَلَى الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ ، اَلسَّلامُ عَلى مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الْمَهْدِيِّ صاحِبِ الزَّمانِ.
اَلسَّلامُ عَلَيْكَ يا محمد بن عثمان ، أَشْهَدُ أَنَّكَ بابُ الْمَوْلى ، أَدَّيْتَ عَنْهُ وَأَدَّيْتَ إِلَيْهِ ، ما خالَفْتَهُ وَلا خالَفْتَ عَلَيْهِ ، قُمْتَ خاصّاً ، وَانْصَرَفْتَ سابِقاً ، جِئْتُكَ عارِفاً بِالْحَقِّ الَّذي أَنْتَ عَلَيْهِ، وَأَنَّكَ ما خُنْتَ فِي التَّأْدِيَةِ وَالسِّفارَةِ.
اَلسَّلامُ عَلَيْكَ مِنْ بابٍ ما أَوْسَعَكَ ، وَمِنْ سَفيرٍ ما آمَنَكَ ، وَمِنْ ثِقَةٍ ما أَمْكَنَكَ ، أَشْهَدُ أَنَّ اللَّهَ اخْتَصَّكَ بِنُورِهِ حَتَّى عايَنْتَ الشَّخْصَ ، فَأَدَّيْتَ عَنْهُ وَأَدَّيْتَ إِلَيْهِ.
سلام بر رسول خدا ؛ سلام بر امير و فرمانرواى مؤمنان ، حضرت علىّ بن ابى طالب ؛ سلام بر حضرت خديجه ، بزرگترين زن ؛ سلام بر حضرت فاطمه زهرا ؛ سلام بر امام حسن فرزند حضرت على ؛ سلام بر امام حسين ، فرزند حضرت على ؛ سلام بر علىّ بن الحسين (امام سجّاد).
سلام بر محمّد بن على (امام باقر) ، سلام بر جعفر بن محمّد (امام صادق) ، سلام بر موسى بن جعفر (امام كاظم) ، سلام بر علىّ بن موسى (امام رضا) ، سلام بر محمّد بن على (امام جواد) ، سلام بر علىّ بن محمّد (امام هادى) ، سلام بر حسن بن على (امام عسكرى) ؛ سلام بر محمّد بن الحسن ، حضرت مهدى صاحب عصر و زمان (عليهم السلام).
سلام بر تو اى محمد بن عثمان ؛ گواهى مىدهم كه تو باب و راه رسيدن به مولاىمان هستى ؛ پيغامها را از او به ديگران، و از ديگران به او رسانيدى؛ نه با او مخالفت كردى و نه كسى را عليه او به مخالفت برانگيختى؛ بپا خاستى در حالى كه اوّلين نايب خاصّ بودى و از دنيا رفتى در حالى كه بر همه (از نظر عقيده) سبقت گرفتى . در حالى خدمتت شرفياب شده ام كه حقّى را كه تو بر آن هستى مىشناسم، و مىدانم كه در اداى رسالت و انجام وظيفه سفيربودنت هيچ خيانتى انجام نداده اى.
سلام بر تو اى درِ رحمتى كه بسيار گسترش داشتى ؛ و اى سفيرى كه بسيار امانتدار و مورد اعتماد بودى؛ و اى مورد اطمينانى كه قدرتت بسيار بالا بود . گواهى مىدهم كه خداوند تو را به نورش اختصاص داد تا آن كه شخص مبارك حضرتش را با چشم ديدى، و بدينسان پيغامها را از او به ديگران و از ديگران به او رسانيدى.
سپس بر پيامبر و امامان عليهم السلام تا امام زمان ارواحنا فداه دوباره سلام مىدهى و مىگويى:
جِئْتُكَ مُخْلِصاً بِتَوْحيدِ اللَّهِ وَمُوالاةِ أَوْلِيائِهِ، وَالْبَراءَةِ مِنْ أَعْدائِهِمْ وَمِنَ الَّذينَ خالَفُوكَ، يا حُجَّةَ الْمَوْلى، وَبِكَ اللَّهُمَّ تَوَجُّهي، وَبِهِمْ إِلَيْكَ تَوَسُّلي.
با يگانه دانستن خالصانه خداوند و دوستى و موالات خالصانه اولياى الهى ، و بيزارى از دشمنانشان و بيزارى از كسانىكه با تو مخالفت كردند ، خدمتت شرفياب شدم . اى دليل و حجّت مولا امام زمان بر ما ؛ بارالها ؛ تنها به تو روى آورده و توجّه دارم ، و تنها به واسطه اين بزرگواران به سوى تو توسّل مىجويم .
پس از آن ، هر دعايى كه مىخواهى بخوان و حاجت و خواسته ات را از خداى تعالى بخواه . (مفتاح الجنّات: 462/1 به نقل از مصباح الزائر : 514)
2 - نماز براى وسعت رزق
كه از جناب محمّد بن عثمان قدّس سرّه نقل شده است
مبشّر بن عبدالعزيز روايت كرده و مىگويد : خدمت امام صادق عليه السلام بودم كه يكى از شيعيان وارد شد و عرض كرد : قربانت شوم ، من فقير و نيازمندم .
امام صادق عليه السلام فرمود :
منتظر باش ، تا روز چهارشنبه فرا رسد ؛ آن روز را و روز پنجشنبه و جمعه را كه بعد از آن است روزه بگير . هنگام ظهر روز جمعه ، بر بالاى پشت بامت يا به دشت و صحرا برو و به گونه اى كه هيچ كس تو را نبيند رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم را زيارت كن ، آن گاه در همان جا دو ركعت نماز به جاى آور . سپس بر دو زانويت بنشين و آنها را بر زمين بچسبان و در حالى كه رو به قبله هستى دست راستت را بالاى دست چپت رو به آسمان بالا ببر و بگو:
أَللَّهُمَّ أَنْتَ أَنْتَ ، إِنْقَطَعَ الرَّجاءُ إِلّا مِنْكَ ، وَخابَتِ الْآمالُ إِلّا فيكَ ، يا ثِقَةَ مَنْ لا ثِقَةَ لَهُ ، لا ثِقَةَ لي غَيْرُكَ ، إِجْعَلْ لي مِنْ أَمْري فَرَجاً وَمَخْرَجاً ، وَارْزُقْني مِنْ حَيْثُ أَحْتَسِبُ ، وَمِنْ حَيْثُ لا أَحْتَسِبُ .
خدايا ؛ تو ، تويى ؛ اميد ، جز از تو بريده شد ؛ و آرزوها ، جز در مورد تو ناكام گشت ؛ اى تنها مورد اطمينان كسى كه هيچ شخص مورد اطمينانى ندارد ؛ من نيز هيچ شخص مورد اعتمادى جز تو ندارم ؛ در كارم راحتى و گشايش و گريزگاهى قرار بده و از جايى كه گمان مىبرم و حتّى از جايى كه گمان نيز نمىبرم به من روزى و نصيب برسان .
سپس روى زمين سجده كن و بگو:
يا مُغيثُ، إِجْعَلْ لي رِزْقاً مِنْ فَضْلِكَ.
اى فريادرس ؛ براى من روزى و نصيبى از فضلت قرار ده .
پس خورشيدِ روز شنبه طلوع نخواهد كرد مگر با رزق و روزى تازهاى كه برايت فراهم شده باشد .
احمد بن مابنداذ - راوى اين حديث - مىگويد : به ابو جعفر جناب محمّد بن عثمان بن سعيد عَمْرى قدس سره عرض كردم : اگر كسى بخواهد اين نماز و دعاى درخواست رزق را بخواند و در شهر مدينه نباشد ، بايد چه كند ؟
فرمود : آقا و سرورمان رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم را در حرم امامى كه در شهر و سرزمين خودش است در قسمت بالاى سر آن امام زيارت كند .
عرض كردم : اگر در شهر خودش قبر هيچ يك از امامان نباشد ، چه كند ؟
فرمود : بعضى از مؤمنان نيكوكار و شايسته را زيارت كند ، و سپس به صحرا برود ، و در قسمت راست صحرا دستورى را كه در روايت آمده است اجرا كند ؛ ان شاء اللَّه اين كار باعث رستگارى و كاميابى او خواهد بود .(مصباح المتهجّد : 329 ، البلد الأمين : 475)
3 - دعاى مهمّي
كه جناب محمّد بن عثمان قدّس سرّه آن را بسيار عظيم و باارزش دانسته است
اين دعا را حضرت امير المؤمنين عليه السلام و امام باقر و امام صادق عليهما السلام مىخوانده اند ، دعاى حاضر را به جناب ابو جعفر محمّد بن عثمان قدس سره عرضه كردند ، فرمود : دعايى مانند اين دعا وجود ندارد و خواندن اين دعا ، از باارزشترين عبادتهاست .
دعا اين است :
أَللَّهُمَّ أَنْتَ رَبّي وَأَنَا عَبْدُكَ ، آمَنْتُ بِكَ مُخْلِصاً لَكَ عَلى عَهْدِكَ وَوَعْدِكَ مَا اسْتَطَعْتُ ، أَتُوبُ إِلَيْكَ مِنْ سُوءِ عَمَلي ، وَأَسْتَغْفِرُكَ لِذُنُوبِيَ الَّتي لايَغْفِرُها غَيْرُكَ ، أَصْبَحَ ذُلّي مُسْتَجيراً بِعِزَّتِكَ ، وَأَصْبَحَ فَقْري مُسْتَجيراً بِغِناكَ ، وَأَصْبَحَ جَهْلي مُسْتَجيراً بِحِلْمِكَ ، وَأَصْبَحَتْ قِلَّةُ حيلَتي مُسْتَجيرَةً بِقُدْرَتِكَ .
وَأَصْبَحَ خَوْفي مُسْتَجيراً بِأَمانِكَ ، وَأَصْبَحَ دائي مُسْتَجيراً بِدَوائِكَ ، وَأَصْبَحَ سُقْمي مُسْتَجيراً بِشِفائِكَ ، وَأَصْبَحَ حَيْني مُسْتَجيراً بِقَضائِكَ . وَأَصْبَحَ ضَعْفي مُسْتَجيراً بِقُوَّتِكَ ، وَأَصْبَحَ ذَنْبي مُسْتَجيراً بِمَغْفِرَتِكَ ، وَأَصْبَحَ وَجْهِيَ الْفانِيَ الْبالِيَ مُسْتَجيراً بِوَجْهِكَ الْباقِي الدَّائِمِ الَّذي لايَبْلى وَلايَفْنى .
يا مَنْ لايُواريهِ لَيْلٌ داجٍ ، وَلا سَمْاءٌ ذاتُ أَبْراجٍ ، وَلا حُجُبٌ ذاتُ ارْتِجاجٍ (أَتْراجٍ) ، وَلا ماءٌ ثَجَّاجٌ في قَعْرِ بَحْرٍ عَجاجٍ ، يا دافِعَ السَّطَواتِ ، يا كاشِفَ الْكُرُباتِ ، يا مُنْزِلَ الْبَرَكاتِ مِنْ فَوْقِ سَبْعِ سَماواتٍ .
أَسْأَلُكَ يا فَتَّاحُ يا نَفَّاحُ يا مُرْتاحُ ، يا مَنْ بِيَدِهِ خَزائِنُ كُلِّ مِفْتاحٍ ، أَنْ تُصَلِّيَ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ الطَّاهِرينَ الطَّيِّبينَ ، وَأَنْ تَفْتَحَ لي مِنْ خَيْرِ الدُّنْيا وَالْآخِرَةِ .
وَأَنْ تَحْجُبَ عَنّي فِتْنَةَ الْمُوَكَّلِ بي ، وَلاتُسَلِّطْهُ عَلَيَّ فَيُهْلِكُني ، وَلاتَكِلْني إِلى أَحَدٍ طَرْفَةَ عَيْنٍ فَيَعْجِزَ عَنّي ، وَلاتَحْرِمْنِي الْجَنَّةَ ، وَارْحَمْني وَتَوَفَّني مُسْلِماً ، وَأَلْحِقْني بِالصَّالِحينَ ، وَاكْفِني بِالْحَلالِ عَنِ الْحَرامِ ، وَبِالطَّيِّبِ عَنِ الْخَبيثِ يا أَرْحَمَ الرَّاحِمينَ .
أَللَّهُمَّ خَلَقْتَ الْقُلُوبَ عَلى إِرادَتِكَ ، وَفَطَرْتَ الْعُقُولَ عَلى مَعْرِفَتِكَ ، فَتَمَلْمَلَتِ الْأَفْئِدَةُ مِنْ مَخافَتِكَ ، وَصَرَخَتِ الْقُلُوبُ بِالْوَلَهِ ، وَتَقاصَرَ وُسْعُ قَدْرِ الْعُقُولِ عَنِ الثَّناءِ عَلَيْكَ ، وَانْقَطَعَتِ الْأَلْفاظُ عَنْ مِقْدارِ مَحاسِنِكَ ، وَ كَلَّتِ الْأَلْسُنُ عَنْ إِحْصاءِ نِعَمِكَ ، فَإِذا وَلَجَتْ بِطُرُقِ الْبَحْثِ عَنْ نَعْتِكَ بَهَرَتْها حَيْرَةُ الْعَجْزِ عَنْ إِدْراكِ وَصْفِكَ .
فَهِيَ تَتَرَدَّدُ فِي التَّقْصيرِ عَنْ مُجاوَزَةِ ما حَدَّدْتَ لَها ، إِذْ لَيْسَ لَها أَنْ تَتَجاوَزَ ما أَمَرْتَها ، فَهِيَ بِالْإِقْتِدارِ عَلى ما مَكَّنْتَها تَحْمَدُكَ بِما أَنْهَيْتَ إِلَيْها ، وَالْأَلْسُنُ مُنْبَسِطَةٌ بِما تُمْلي عَلَيْها ، وَلَكَ عَلى كُلِّ مَنِ اسْتَعْبَدْتَ مِنْ خَلْقِكَ أَلّا يَمُلُّوا مِنْ حَمْدِكَ ، وَ إِنْ قَصُرَتِ الْمَحامِدُ عَنْ شُكْرِكَ عَلى ما أَسْدَيْتَ إِلَيْها مِنْ نِعَمِكَ .
فَحَمِدَكَ بِمَبْلَغِ طاقَةِ جُهْدِهِمُ (حَمْدِهِمُ) الْحامِدُونَ ، وَاعْتَصَمَ بِرَجاءِ عَفْوِكَ الْمُقَصِّرُونَ ، وَأَوْجَسَ بِالرُّبُوبِيَّةِ لَكَ الْخائِفُونَ ، وَقَصَدَ بِالرَّغْبَةِ إِلَيْكَ الطَّالِبُونَ ، وَانْتَسَبَ إِلى فَضْلِكَ الْمُحْسِنُونَ ، وَكُلٌّ يَتَفَيَّأُ في ظِلالِ تَأْميلِ عَفْوِكَ ، وَيَتَضائَلُ بِالذُّلِّ لِخَوْفِكَ ، وَيَعْتَرِفُ بِالتَّقْصيرِ في شُكْرِكَ .
فَلَمْ يَمْنَعْكَ صُدُوفُ مَنْ صَدَفَ عَنْ طاعَتِكَ ، وَلا عُكُوفُ مَنْ عَكَفَ عَلى مَعْصِيَتِكَ إِنْ أَسْبَغْتَ عَلَيْهِمُ النِّعَمَ ، وَأَجْزَلْتَ لَهُمُ الْقِسَمَ ، وَصَرَفْتَ عَنْهُمُ النِّقَمَ ، وَخَوَّفْتَهُمْ عَواقِبَ النَّدَمِ ، وَضاعَفْتَ لِمَنْ أَحْسَنَ ، وَأَوْجَبْتَ عَلَى الْمُحْسِنينَ شُكْرَ تَوْفيقِكَ لِلْإِحْسانِ ، وَعَلَى الْمُسيءِ شُكْرَ تَعَطُّفِكَ بِالْإِمْتِنانِ ، وَوَعَدْتَ مُحْسِنَهُمْ بِالزِّيادَةِ فِي الْإِحْسانِ مِنْكَ . فَسُبْحانَكَ تُثيبُ عَلى ما بَدْؤُهُ مِنْكَ ، وَانْتِسابُهُ إِلَيْكَ ، وَالْقُوَّةُ عَلَيْهِ بِكَ ، وَالْإِحْسانُ فيهِ مِنْكَ ، وَالتَّوَكُّلُ فِي التَّوْفيقِ لَهُ عَلَيْكَ .
فَلَكَ الْحَمْدُ حَمْدَ مَنْ عَلِمَ أَنَّ الْحَمْدَ لَكَ ، وَأَنَّ بَدْأَهُ مِنْكَ ، وَمَعادَهُ إِلَيْكَ حَمْداً لايَقْصُرُ عَنْ بُلُوغِ الرِّضا مِنْكَ ، حَمْدَ مَنْ قَصَدَكَ بِحَمْدِهِ ، وَاسْتَحَقَّ الْمَزيدَ لَهُ مِنْكَ في نِعَمِهِ ، وَلَكَ مُؤَيِّداتٌ مِنْ عَوْنِكَ ، وَرَحْمَةٌ تَخُصُّ بِها مَنْ أَحْبَبْتَ مِنْ خَلْقِكَ .
فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِهِ ، وَاخْصُصْنا مِنْ رَحْمَتِكَ وَمُؤَيِّداتِ لُطْفِكَ ، بِأَوْجَبِها لِلْإِقالاتِ ، وَأَعْصَمِها مِنَ الْإِضاعاتِ ، وَأَنْجاها مِنَ الْهَلَكاتِ ، وَأَرْشَدِها إِلَى الْهِداياتِ ، وَأَوْقاها مِنَ الْآفاتِ ، وَأَوْفَرِها مِنَ الْحَسَناتِ ، وَأَنْزَلِها بِالْبَرَكاتِ ، وَأَزْيَدِها فِي الْقِسَمِ ، وَأَسْبَغِها لِلنِّعَمِ ، وَأَسْتَرِها لِلْعُيُوبِ ، وَأَغْفَرِها لِلذُّنُوبِ ، إِنَّكَ قَريبٌ مُجيبٌ .
فَصَلِّ عَلى خِيَرَتِكَ مِنْ خَلْقِكَ ، وَصَفْوَتِكَ مِنْ بَرِيَّتِكَ ، وَأَمينِكَ عَلى وَحْيِكَ بِأَفْضَلِ الصَّلَواتِ ، وَبارِكْ عَلَيْهِ بَأَفْضَلِ الْبَرَكاتِ ، بِما بَلَّغَ عَنْكَ مِنَ الرِّسالاتِ ، وَصَدَعَ بِأَمْرِكَ ، وَدَعا إِلَيْكَ ، وَأَفْصَحَ بِالدَّلائِلِ عَلَيْكَ بِالْحَقِّ الْمُبينِ ، حَتَّى أَتاهُ الْيَقينُ ، وَصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ فِي الْأَوَّلينَ ، وَصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ فِي الْآخِرينَ ، وَعَلى آلِهِ وَأَهْلِ بَيْتِهِ الطَّاهِرينَ ، وَاخْلُفْهُ فيهِمْ بِأَحْسَنِ ما خَلَّفْتَ بِهِ أَحَداً مِنَ الْمُرْسَلينَ بِكَ يا أَرْحَمَ الرَّاحِمينَ .
أَللَّهُمَّ لَكَ إِراداتٌ لاتُعارِضُ دُونَ بُلُوغِهَا الْغاياتُ ، قَدِ انْقَطَعَ مُعارَضَتُها بِعَجْزِ الْإِسْتِطاعاتِ عَنِ الرَّدِّ لَها دُونَ النِّهاياتِ ، فَأَيَّةُ إِرادَةٍ جَعَلْتَها إِرادَةً لِعَفْوِكَ ، وَسَبَباً لِنَيْلِ فَضْلِكَ ، وَاسْتِنْزالاً لِخَيْرِكَ .
فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَأَهْلِ بَيْتِ مُحَمَّدٍ ، وَ صِلْهَا اللَّهُمَّ بِدَوامٍ ، وَابْدَأْها بِتَمامٍ ، إِنَّكَ واسِعُ الْحِباءِ ، كَريمُ الْعَطاءِ ، مُجيبُ النِّداءِ سَميعُ الدُّعاءِ . (بحار الأنوار : 402/95 ، به نقل از مهج الدعوات : 153)
بارالها ؛ تو پروردگار من هستى ، و من بنده توام ؛ مخلصانه به تو ايمان آوردم ، و در حدّ توانم و تا آنجا كه توانستهام بر عهد و پيمانى كه با تو دارم هستم ؛ از بدرفتارى هايم توبه كرده و به سوى تو باز مىگردم ، و در مورد گناهانم كه جز تو بخشندهاى براى آنها وجود ندارد ، از تو طلب بخشش مىكنم . ضعف و ذلّت من پناهنده به عزّت و قدرت تو گرديده، و براى برطرف شدن نيازم به بىنيازى تو پناه آوردم ، و نادانى خود را با آويختن به حلم و بردبارى تو جبران مىكنم ، و بيچارگى خود را با پناه آوردن به قدرت تو برطرف مىكنم .
ترسم به دامان امان و امنيّت تو پناه آورده ، دردم به دواى تو پناه آورده است ؛ بيماريم در پناه شفاى تو آمده ، از هلاكت و نابودىام دست به دامان قضاى تو شده ام .
ناتوانى من از نيروى تو كمك مىجويد ، و گناهانم در پى بخشش توأند ، و رخسار نابودشدنى و كهنه شونده ام به روى مبارك و هميشگى و پايدار تو كه فنا و كهنگى در آن نيست پناهنده شده است .
اى كسى كه پنهان نمىكند شب تاريك از او چيزى را ، و نه آسمان پر از برجها (مجموعه ستارگان) ، و نه حجابهاى پيوسته و نه آبهاى ريزان در ژرفاى دريا ؛ اى كسى كه چيرگى دشمنان را برطرف مىكند ، اى كسى كه اندوهها را برطرف مىكند ، اى كسى كه بركتها را از بالاى هفت آسمان مىفرستد .
اى بسيار گشايشگر ؛ اى بسيار نعمت دهنده ؛ اى راحتى ؛ اى كسى كه گنجينه هاى تمام كليدها در دست توست ؛ از تو در خواست مىكنم بر محمّد و آل محمّد - كه پاك و پاكيزه اند - درود بفرستى و از خير و خوشى دنيا و آخرت برايم گشايش كنى.
و هر فتنهاى را كه دامنگير من شده است بردارى و بر من مسلّطش نكنى كه نابودم كند ؛ و حتّى يك چشم بر هم زدن مرا به كسى (جز خودت) وام گذارى ؛ زيرا نمىتواند برايم كارى بكند . مرا از بهشت محروم مساز ، و به من رحم كن ، و مرا مسلمان بميران ، و به صالحان و شايستگان ملحق كن ، و به سبب حلال از حرام و به سبب پاكى از ناپاكى مرا بىنياز گردان و كفايت كن ، اى مهربانترين مهربانان.
بارخدايا؛ دلها را بر اساس اراده خودت آفريدى، و عقلها را با شناخت خودت به وجود آوردى؛ بدين سان ، دلها از ترس تو ناآرام گرديد ، و قلبها صدا و فرياد در دادند كه حيران تواند ، و توان عقلها در ثناگويى تو كم شد ، و كلمات تمام شدند و نتوانستند اندازه خوبىهايت را دريابند ، و زبانها از شمارش نعمتهايت خسته شدند و هر گاه خواستند به هر شكلى صفات تو را بازگو كنند در ناتوانى از درك صفات تو حيرت زده شدند.
پس آن دچار ترديد شد در كوتاهى كردن نسبت به گذشتن از حدّ مُجازى كه برايش تعيين كردى ؛ چرا كه حق ندارد از حدّ مُجازى كه به او فرمان دادهاى عبور كرده و بگذرد ، و آن قدرت دارد طبق آنچه به او توانايى داده اى تو را ستايش كند به مقدارى كه به او نيرو رسانيدهاى ، و زبانها تا جايى كه تو براىشان املا كردى گويا هستند.
بدين جهت حقّ تو بر تمام آفريده هايى كه بايد تو را بپرستند آن است كه از ستايش تو خسته و افسرده نشوند ؛ با اين كه هر چه تو را بستايند و سپاس گذارند ، باز هم ستايشها در مقابل نعمتهايت نارسا است . پس ستايشگران به اندازه توان و كوشش خود تو را ستايش كردند ، و مقصّران به رشته عفو و بخشش تو چنگ زدند ، و ترسناكان از مقام ربوبيّت تو لرزانند ، و آنها كه در جستجوى تواند با اشتياق به درگاهت مىشتابند ؛ و نيكوكاران ، منتسب به فضل و فزونبخشى تواند ؛ همگى نيز در سايه آرزوى عفوت نشسته اند ، و در هراس از تواند ، و به كوتاهى در سپاس تو اعتراف دارند.
آنها كه از فرمانبرداريت رو گرداناند ، يا به نافرمانيت مشغول اند ، تو را مانع نشد و باز نداشت از اين كه نعمتهايت را بر ايشان سرازير كنى ، و نصيب و قسمت ايشان را فراوان گردانى ؛ و بلاها و مصيبتها را از آنها بگردانى ، و از عاقبت و آينده كه دچار ندامت و پشيمانى مىشوند بترسانى ، و براى كسى كه نيكى كند چند برابر پاداش دهى . بر نيكوكاران لازم كردى كه شكر و سپاس تو را در برابر توفيق نيكوكارى به جاى آورند ، و بر بدكاران نيز واجب كردى تا شكر و سپاس تو را به خاطر مهربانى و منّت نهادنت به جاى آورند ؛ البتّه به نيكوكاران نيز وعده دادى احسان و نيكى خود را به ايشان - در برابر سپاسشان - افزون گردانى.
اى خداى سبحان ؛ تو چه قدر منزّه و بىعيبى؛ چون، پاداشى كه مىدهى در ازاى چيزى است كه آغازش از ناحيه توست، و همه مىدانند از جانب توست، و توان انجام آن را نيز خودت دادهاى ، و اين نيكى از جانب توست ، و توفيق بر انجام آن نيز با توكّل بر تو حاصل مىشود.
پس تو را ستايش مىكنم ؛ ستايش كسى كه مىداند ستايشها ويژه توست ، و آغازش از تو بوده ، و بازگشت آن نيز به سوى خودت است ؛ ستايشى كه مرا به طور حتم به رضايت و خشنوديت مىرساند ؛ ستايش كسى كه با ستايش خود تو را قصد كرده ، و بدين سان استحقاق فزونى نعمتهايت را نيز پيدا كرده است . و تو تأييدكنندگانى از راه كمكرسانى دارى ؛ و مرحمتى كه به هر يك از آفريدگانت كه دوستش داشته باشى اختصاص خواهى داد.
پس بر محمّد و آل او درود بفرست ، و ما را از آن رحمتها و الطاف تأييد كننده و موفّقيّت بارت ارزانى دار كه بيشتر باعث درگذشتن از گناهان ، و حفظ از تباهىها ، و نجات از هلاكتها ، و راهنمايى به مسيرهاى هدايت ، و نگهدارى از آفتها ، و فراوانى خوبىها و نيكىها ، و نزول بركتها ، و فزونى قسمتها و سهمها ، و ريزش و فراوانى نعمتها ، و پوشش عيبها ، و بخشش گناهان گردد ؛ همانا تو نزديك و پاسخ دهنده هستى.
پس بر بهترين آفريده ات ، و برگزيده و زبده مخلوقاتت ، و امين وحى خودت ، برترين و ارزشمندترين درودها را بفرست و به او به برترين بركتها بركت بده ؛ آن گونه كه او نيز رسالتها و پيغامهاى تو را رساند ، و دستورت را بيان كرد ، و به سوى تو فرا خواند ، و به طور روشن و فصيح و گويا به آنچه حقّ و آشكار است به دليل آوردن بر وجود تو پرداخت ؛ تا آن كه مرگ به سراغش آمد . خدا در ابتدائيان بر او درود فرستد ، و در آيندگان نيز بر او درود فرستد ، و بر آل و اهل بيت پاكش نيز درود فرستد ، و به بهترين چيزى كه جايگزين كردى به آن چيز يكى از رسولانت را ، در مورد ايشان جايگزين كن ؛ اى مهربانترين مهربانان.
بار الها ؛ تو اراده هايى دارى كه به طور حتم به مقصد و هدف نهايى خواهند رسيد و كسى را ياراى درگيرى با اراده تو نيست . اگر به رويارويى و درگيرى اراده تو نيز بيايند ناتوان مىشوند و به طور حتم به مقصود كامل خودت مىرسى . پس هر ارادهاى كه براى بخشش كردهاى، و هر سببى كه براى رسيدن به فضلت قرار دادهاى، و هر چيزى را كه باعث فرودآمدن خيرات و بركاتت است.
بر محمّد و اهل بيت محمّد درود بفرست ، و آنها را به جاودانگى متّصل فرما ، و به طور كامل آغاز گردان ؛ همانا تو داراى بخشش فراگير ، عطاى كريمانه ، پاسخ دهنده به ندا و شنونده خوبى براى دعا هستى.
4 - دعاى روز عيد فطر
كه از جناب محمّد بن عثمان قدّس سرّه روايت شده است
اين دعا را سرورمان جناب محمّد بن عثمان قدس سره قرائت مىفرموده ، و در دفترش موجود بوده است؛ كه دعاهاى ماه مبارك رمضان را نيز در آن يادداشت كرده بودند .
اين دعا پس از نماز صبح روز عيد فطر خوانده مىشود :
أَللَّهُمَّ إِنّي تَوَجَّهْتُ إِلَيْكَ بِمُحَمَّدٍ أَمامي ، وَعَلِيٍّ مِنْ خَلْفي وَعَنْ يَميني وَأَئِمَّتي عَنْ يَساري ، أَسْتَتِرُ بِهِمْ مِنْ عَذابِكَ ، وَأَتَقَرَّبُ إِلَيْكَ زُلْفى لا أَجِدُ أَحَداً أَقْرَبَ إِلَيْكَ مِنْهُمْ ، فَهُمْ أَئِمَّتي ، فَآمِنْ بِهِمْ خَوْفي مِنْ عِقابِكَ وَسَخَطِكَ ، وَأَدْخِلْني بِرَحْمَتِكَ في عِبادِكَ الصَّالِحينَ .
أَصْبَحْتُ بِاللَّهِ مُؤْمِناً مُخْلِصاً عَلى دينِ مُحَمَّدٍ وَسُنَّتِهِ ، وَعَلى دينِ عَلِيٍّ وَسُنَّتِهِ ، وَعَلى دينِ الْأَوْصِياءِ وَسُنَّتِهِمْ ، آمَنْتُ بِسِرِّهِمْ وَعَلانِيَتِهِمْ ، وَأَرغَبُ إِلَى اللَّهِ تَعالى فيما رَغِبَ فيهِ إِلَيْهِ مُحَمَّدٌ وَعَلِيٌّ وَالْأَوْصِياءُ .
وَأَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شَرِّ مَا اسْتَعاذُوا مِنْهُ ، وَلا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ ، وَلا عِزَّةَ وَلا مَنْعَةَ وَلا سُلْطانَ إِلّا للَّهِِ الْواحِدِ الْقَهَّارِ الْعَزيزِ الْجَبَّارِ الْمُتَكَبِّرِ ، تَوَكَّلْتُ عَلَى اللَّهِ «فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللَّهَ بالِغُ أَمْرِهِ»(سوره طلاق ، آيه 3).
أَللَّهُمَّ إِنّي اُريدُكَ فَأَرِدْني ، وَأَطْلُبُ ما عِنْدَكَ فَيَسِّرْهُ لي ، وَاقْضِ لي حَوائِجي فَإِنَّكَ قُلْتَ في كِتابِكَ وَقَوْلُكَ الْحَقُّ « شَهْرُ رَمَضانَ الَّذي اُنْزِلَ فيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَبَيِّناتٍ مِنَ الْهُدى وَالْفُرْقانِ »( سوره بقره ، آيه 185) ، فَعَظَّمْتَ حُرْمَةَ شَهْرِ رَمَضانَ ، بِما أَنْزَلْتَ فيهِ مِنَ الْقُرْآنِ ، وَخَصَّصْتَهُ وَعَظَّمْتَهُ بِتَصْييرِكَ فيهِ لَيْلَةَ الْقَدْرِ ، فَقُلْتَ « لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ × تَنَزَّلُ الْمَلائِكَةُ وَالرُّوحُ فيها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ × سَلامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ»( سوره قدر ، آيه 5 - 3 ) .
أَللَّهُمَّ وَهذِهِ أَيَّامُ شَهْرِ رَمَضانَ قَدِ انْقَضَتْ ، وَلَياليهِ قَدْ تَصَرَّمَتْ ، وَقَدْ صِرْتُ مِنْهُ يا إِلهي إِلى ما أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنّي ، وَأَحْصى لِعَدَدِهِ مِنْ عَدَدي ، فَأَسْأَلُكَ يا إِلهي بِما سَأَلَكَ بِهِ عِبادُكَ الصَّالِحُونَ ، أَنْ تُصَلِّيَ عَلى مُحَمَّدٍ وَعَلى آلِ مُحَمَّدٍ وَعَلى أَهْلِ بَيْتِ مُحَمَّدٍ .
وَأَنْ تَتَقَبَّلَ مِنّي كُلَّما تَقَرَّبْتُ بِهِ إِلَيْكَ ، وَتَتَفَضَّلَ عَلَيَّ بِتَضْعيفِ عَمَلي ، وَقَبُولِ تَقَرُّبي وَقُرُباتي ، وَاسْتِجابَةِ دُعائي ، وَهَبْ لي مِنْكَ عِتْقَ رَقَبَتي مِنَ النَّارِ ، وَمُنَّ عَلَيَّ بِالْفَوْزِ بِالْجَنَّةِ وَالْأَمْنِ يَوْمَ الْخَوْفِ مِنْ كُلِّ فَزَ عٍ ، وَمِنْ كُلِّ هَوْلٍ أَعْدَدْتَهُ لِيَوْمِ الْقِيامَةِ .
أَعُوذُ بِحُرْمَةِ وَجْهِكَ الْكَريمِ ، وَبِحُرْمَةِ نَبِيِّكَ وَحُرْمَةِ الصَّالِحينَ ، أَنْ يَنْصَرِمَ هذَا الْيَوْمِ ، وَلَكَ قِبَلي تَبِعَةٌ تُريدُ أَنْ تُؤاخِذَني بِها ، أَوْ ذَنْبٌ تُريدُ أَنْ تُقايِسَني بِهِ ، وَتُشْقِيَني وَتَفْضَحَني بِهِ ، أَوْ خَطيئَةٌ تُريدُ أَنْ تُقايِسَني بِها وَتَقْتَصَّها مِنّي لَمْ تَغْفِرْها لي ، وَأَسْأَلُكَ بِحُرْمَةِ وَجْهِكَ الْكَريمِ الْفَعَّالِ لِما يُريدُ ، اَلَّذي يَقُولُ لِلشَّيْءِ كُنْ فَيَكُونُ ، لا إِلهَ إِلّا هُوَ .
أَللَّهُمَّ إِنّي أَسْأَلُكَ بِلا إِلهَ إِلّا أَنْتَ ، إِنْ كُنْتَ رَضيتَ عَنّي في هذَا الشَّهْرِ أَنْ تَزيدَني فيما بَقِيَ مِنْ عُمْري رِضاً ، فَإِنْ كُنْتَ لَمْ تَرْضَ عَنّي في هذَا الشَّهْرِ ، فَمِنَ الْآنَ فَارْضَ عَنِّي السَّاعَةَ السَّاعَةَ السَّاعَةَ ، وَاجْعَلْني في هذِهِ السَّاعَةِ وَفي هذَا الْمَجْلِسِ مِنْ عُتَقائِكَ مِنَ النَّارِ ، وَطُلَقائِكَ مِنْ جَهَنَّمَ ، وَسُعَداءِ خَلْقِكَ بِمَغْفِرَتِكَ وَرَحْمَتِكَ يا أَرْحَمَ الرَّاحِمينَ .
أَللَّهُمَّ إِنّي أَسْأَلُكَ بِحُرْمَةِ وَجْهِكَ الْكَريمِ ، أَنْ تَجْعَلَ شَهْري هذا خَيْرَ شَهْرِ رَمَضانَ عَبَدْتُكَ فيهِ ، وَصُمْتُهُ لَكَ ، وَتَقَرَّبْتُ بِهِ إِلَيْكَ مُنْذُ أَسْكَنْتَني فيهِ ، أَعْظَمَهُ أَجْراً ، وَأَتَمَّهُ نِعْمَةً ، وَأَعَمَّهُ عافِيَةً ، وَأَوْسَعَهُ رِزْقاً ، وَأَفْضَلَهُ عِتْقاً مِنَ النَّارِ ، وَأَوْجَبَهُ رَحْمَةً ، وَأَعْظَمَهُ مَغْفِرَةً ، وَأَكْمَلَهُ رِضْواناً ، وَأَقْرَبَهُ إِلى ما تُحِبُّ وَتَرْضى .
أَللَّهُمَّ لاتَجْعَلْهُ آخِرَ شَهْرِ رَمَضانَ صُمْتُهُ لَكَ ، وَارْزُقْنِي الْعَوْدَ ثُمَّ الْعَوْدَ حَتَّى تَرْضى وَبَعْدَ الرِّضا ، وَحَتَّى تُخْرِجَني مِنَ الدُّنْيا سالِماً وَأَنْتَ عَنّي راضٍ وَأَنَا لَكَ مَرْضِيٌّ .
أَللَّهُمَّ اجْعَلْ فيما تَقْضي وَتُقَدِّرُ مِنَ الْأَمْرِ الْمَحْتُومِ الَّذي لايُرَدُّ وَلايُبَدَّلُ أَنْ تَجْعَلَني مِمَّنْ تُثيبُ وَتُسَمّي وَتَقْضي لَهُ ، وَتَزيدُ وَتُحِبُّ لَهُ وَتَرْضى ، وَأَنْ تَكْتُبَني مِنْ حُجَّاجِ بَيْتِكَ الْحَرامِ في هذَا الْعامِ ، وَفي كُلِّ عامٍ ، اَلْمَبْرُورِ حَجُّهُمْ ، اَلمَشْكُورِ سَعْيُهُمْ ، اَلْمَغْفُورِ ذُنُوبُهُمْ ، اَلْمُتَقَبَّلِ مِنْهُمْ مَناسِكُهُمْ ، اَلْمُعافينَ عَلى أَسْفارِهِمْ ، اَلْمُقْبِلينَ عَلى نُسُكِهِمْ ، اَلْمَحْفُوظينَ في أَنْفُسِهِمْ وَأَمْوالِهِمْ وَذَراريهِمْ ، وَكُلِّ ما أَنْعَمْتَ بِهِ عَلَيْهِمْ.
أَللَّهُمَّ اقْلِبْني مِنْ مَجْلِسي هذا ، في شَهْري هذا ، في يَوْمي هذا ، في ساعَتي هذِهِ ، مُفْلِحاً مُنْجِحاً مُسْتَجاباً لي ، مَغْفُوراً ذَنْبي ، مُعافاً مِنَ النَّارِ ، وَمُعْتَقاً مِنْها عِتْقاً لا رِقَّ بَعْدَهُ أَبَداً ، وَلا رَهْبَةَ يا رَبَّ الْأَرْبابِ .
أَللَّهُمَّ إِنّي أَسْأَلُكَ أَنْ تَجْعَلَ فيما شِئْتَ ، وأَرَدْتَ وَقَضَيْتَ وَقَدَّرْتَ وَحَتَمْتَ وَأَنْفَذْتَ أَنْ تُطيلَ عُمْري ، وَأَنْ تُنْسِئَ في أَجَلي ، وَأَنْ تُقَوِّيَ ضَعْفي ، وَأَنْ تُغْنِيَ فَقْري ، وَأَنْ تَجْبُرَ فاقَتي ، وَأَنْ تَرْحَمَ مَسْكَنَتي ، وَأَنْ تُعِزَّ ذُلّي ، وَأَنْ تَرْفَعَ ضَعَتي ، وَأَنْ تُغْنِيَ عائِلَتي ، وَأَنْ تُؤْنِسَ وَحْشَتي ، وَأَنْ تُكْثِرَ قِلَّتي ، وأَنْ تُدِرَّ رِزْقي في عافِيَةٍ وَيُسْرٍ وَخَفْضٍ .
وَأَنْ تَكْفِيَني ما أَهَمَّني مِنْ أَمْرِ دُنْيايَ وَآخِرَتي ، وَلاتَكِلَني إِلى نَفْسي فَأَعْجِزَ عَنْها ، وَلا إِلَى النَّاسِ فَيَرْفِضُوني ، وَأَنْ تُعافِيَني في ديني وَبَدَني وَجَسَدي وَرُوحي وَوُلْدي وَأَهْلي وَأَهْلِ مَوَدَّتي وَ إِخْواني وَجيراني مِنَ الْمُؤْمِنينَ وَالْمُؤْمِناتِ وَالْمُسْلِمينَ وَالْمُسْلِماتِ ، اَلْأَحْياءِ مِنْهُمْ وَالْأَمْواتِ ، وَأَنْ تَمُنَّ عَلَيَّ بِالْأَمْنِ وَالْإيمانِ ما أَبْقَيْتَني ، فَإِنَّكَ وَلِيّي وَمَوْلايَ ، وَثِقَتي وَرَجائي ، وَمَعْدِنُ مَسْأَلَتي ، وَمَوْضِعُ شَكْوايَ ، وَمُنْتَهى رَغْبَتي .
فَلاتُخَيِّبْني في رَجائي يا سَيِّدي وَمَوْلايَ، وَلاتُبْطِلْ طَمَعي وَرَجائي، فَقَدْ تَوَجَّهْتُ إِلَيْكَ بِمُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ ، وَقَدَّمْتُهُمْ إِلَيْكَ أَمامي ، وَأَمامَ حاجَتي وَطَلِبَتي ، وَتَضَرُّعي وَمَسْأَلَتي ، فَاجْعَلْني بِهِمْ وَجيهاً فِي الدُّنْيا وَالْآخِرَةِ وَمِنَ الْمُقَرَّبينَ ، فَإِنَّكَ مَنَنْتَ عَلَيَّ بِمَعْرِفَتِهِمْ ، فَاخْتِمْ لي بِهِمُ السَّعادَةَ إِنَّكَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَديرٌ .
بار الها ؛ به تو روى آوردم به واسطه حضرت محمّد صلى الله عليه وآله وسلم كه پيشروى من است ، و (حضرت) على عليه السلام پشت سر و از سمت راست، و امامانم از سمت چپ، گرداگرد خود اين بزرگواران را آورده ام تا خود را به وسيله ايشان از عذابت بپوشانم، و خود را از نظر مرتبه به تو نزديك گردانم ، هيچ كسى را كه از نظر رتبه و مقام از ايشان نزديكتر به تو باشند سراغ ندارم . اينان، پيشوايان مناند؛ ترسم از كيفرت و خشمت را به واسطه ايشان تبديل به آرامش كن؛ و به رحمتت مرا در زمره بندگان صالح و شايسته ات درآور .
صبح كردم در حالى كه ايمان و اخلاص نسبت به پروردگار دارم و بر دين و آيين حضرت محمّدصلى الله عليه وآله وسلم ، و نيز دين و آيين حضرت على عليه السلام، و بر دين و آيين و روش جانشينان ايشان پايدار و ثابتم؛ به امور پنهان و آشكارشان ايمان دارم، و به چيزهايى كه حضرت محمّد و على عليهما السلام و جانشينانشان نسبت به پروردگار مشتاق بودند، اشتياق دارم .
و از شرّ هر چه ايشان به خدا پناه بردند، من نيز پناه مىبرم؛ هيچ توان و جنبشى جز به واسطه خداوند نيست؛ هيچ نيرو و بازدارندهاى و قدرتى ، جز براى خداى يگانه، چيره، عزّتمند، جبّار و متكبّر نيست . بر خدا توكّل مىكنم؛ «خدا به تنهايى(مرا بس است)؛ همانا خداوند دستورش و خواستش را به طور كامل انجام مىدهد».
بار الها؛ من قصد و اراده تو كرده ام پس تو نيز مرا اراده كن ؛ آن چه نزد تو است جستجو مىكنم ، رسيدن به آن را برايم آسان كن؛ حاجت هايم را برآور؛ تو در كتابت فرموده اى - و گفتارت ثابت و راست است - كه :
«ماه رمضان ماهى است كه قرآن در آن فرود آمد، تا مردم را راهنمايى كند، و دليلهايى آشكار براى هدايت و جدايى حق از باطل بياورد». پس احترام ماه رمضان را بالا بردى؛ چون، قرآن را در آن فرو فرستادى ، و با قرار دان شب قدر در ماه رمضان، آن را ويژگى و عظمت بخشيدى؛ پس گفتى: «شب قدر، از هزار شب بهتر است؛ فرشتگان، و روح با اجازه خداوند، براى هر كارى در شب قدر فرود مى آيند؛ شب قدر، سلام و سلامت است تا طلوع فجر».
بار الها ؛ روزهاى ماه رمضان نيز سپرى شدند، و شبهايش نيز تمام شدند؛ خداى من؛ خودت بهتر مىدانى كه من چه كردم، و عدد آن را بهتر مىدانى؛ پس، خدايا؛ از تو چيزهايى را درخواست مىكنم كه بندگان صالحت خواستهاند؛ كه بر محمّد و بر آل محمّد و اهل بيت محمّد درود پيوسته نثار كنى .
و آنچه را وسيله تقرّب خود به درگاهت نمودم از من بپذيرى ، و با چند برابر نمودن پاداش اعمالم و پذيرش كارهايى را كه به قصد قربت و رضاى تو انجام دادم ، و اجابت دعايم بر من لطف و احسان كنى ، و اين بخشش را به من بنمائى كه از آتش رهاييم بخشى، و با برخوردارى از بهشت و ايمنى از ترسهاى بزرگ قيامت بر من منّت گذارى، و از تمام هول و هراسهايى كه براى روز قيامتم آماده كردهاى در امانم بدارى .
به حرمت وجه كريم و بزرگوارت و به حرمت پيامبرت و به حرمت بندگان شايستهات پناه مىبرم كه امروز بگذرد و هنوز براى تو به عهده من جرمى باشد كه بخواهى مرا به آن مؤاخذه كنى ، و گناهى باقى بماند كه بخواهى به خاطر آن مرا عذاب كنى و بدبخت و رسوايم گردانى؛ و اشتباهى باقى باشد كه به خاطر آن قصد قصاص و عذاب مرا داشته باشى و مرا نبخشيده باشى . به واسطه احترام ذات بزرگوارت از تو درخواست مىكنم؛ همان كه هر چه بخواهد آن را انجام مىدهد، و اگر به چيزى بگويد : باش، مىشود؛ جز او نيز خدايى نيست .
بار الها ؛ به واسطه اين كه - اعتقاد دارم - جز تو خدايى نيست از تو درخواست مىكنم: اگر در اين ماه از من راضى شدهاى، رضايت و خشنوديت را در باقىمانده عمرم نيز افزون فرمايى؛ و اگر در اين ماه مبارك از من خشنود نشدهاى، از حالا از من راضى و خشنود شو؛ در همين ساعت، در همين ساعت، در همين ساعت؛ و در اين ساعت و در همين مجلس مرا از آزادشدگان از آتش قرار ده، و از رهاشدگان از جهنّم قرار ده ، و از بندگانى كه به واسطه آمرزش و رحمتت سعادتمند شدند قرار ده؛ اى مهربانترين مهربانان .
بار الها ؛ به احترام آبروى كريمانهات از تو درخواست مىكنم كه اين ماه را برايم نسبت به ماه رمضانهاى ديگر در دوران عمرم بهترين ماه رمضانى قرار ده كه تو را در آن پرستيدهام، و روزهدارى كردهام، و به تو تقرّب جستهام ؛ داراى بزرگترين پاداش و كاملترين نعمت، و فراگيرترين عافيت، و فراخترين نصيب، و برترين آنان از جهت رهاييم از آتش، و سزاوارترين آن براى رحمت تو، و بزرگترين بخشش، و كاملترين رضوان و خشنودى، و نزديك كنندهترين ماهها به چيزهايى كه تو دوست دارى و از آن خشنود مىشوى .
بار الها ؛ اين ماه رمضان را آخرين ماه رمضان من - كه در آن به روزهدارى مىپردازم - قرار مده؛ و آن قدر حضور ماههاى رمضان بعدى را نصيبم كن تا رضايت تو حاصل شود، و پس از راضى شدنت باز هم مرا در ماههاى رمضان حاضر فرما؛ تا آن كه مرا از دنيا بدون عيب و آفت خارج كنى در حالتى كه تو از من راضى باشى و من نيز مورد رضايت و خشنوديت باشم .
بار الها ؛ در آن چه قضا و قدرت به آن تعلّق مىپذيرد، و از امور قطعى و حتمى است كه رد نمىشود و تغيير و تبديلى نيز در آن راه نمىيابد؛ مرا از كسانى قرار ده كه ثواب مىگيرند ، و مرتبهشان بالا مىرود و حاجتشان برآورده مىشود ، و برايش افزون مىكنى ، و دوستش مىدارى و از او خشنود هستى؛ نيز مرا از حاجيان خانهات در حجّ امسال و سالهاى آينده قرار ده؛ آن دستهاى كه حجّشان عالى، و تلاششان مورد سپاسگزارى، و گناهانشان بخشيده شده، و عبادات حجّشان پذيرفته شده؛ سفرهاىشان با عافيت و سلامتى، و علاقهمند به انجام عبادتهاى مخصوصشان، و در مورد خودشان و داراييشان و بچّه هاىشان و همه نعمتهايى كه به آنان داده اى ، محفوظ و نگهدارى شده باشند.
بار الها ؛ مرا از اين جايى كه نشستهام، و اين ماه، و امروز، و همين ساعت و لحظه؛ رستگار و كامياب، و پاسخ مثبت شنيده و گناه بخشيده، و معافشده از آتش و آزادگشته از آن به گونه اى كه ديگر هيچگاه گرفتار نشوم و از آن نيز نترسم، بازگردان ؛ اى پروردگار پرورش دهندگان .
بار الها ؛ درخواست من آن است كه در آن چه مورد مشيت و اراده و حكم و تقدير و دستور حتميت است و دستور اجراى آن را دادهاى، مقرّر كنى كه زندگانيم طولانى، و مرگم دير رس، و ناتوانيم تبديل به نيرومندى، و نيازمنديم تبديل به ثروتمندى گردد؛ و بيچارگيم جبران، و به بدبختىام رحم كنى، و خواريم را به عزّت ، افتادگيم را به والايى تبديل كنى ، و خانوادهام را بىنياز سازى ؛ مونس وحشت و تنهاييم باشى و كمبودم را به فزونى و بسيارى برسانى، و نصيب و رزق مرا با عافيت و راحتى و دستيابى آسان و سبكى، به فراوانى به من برسانى .
نيز مرا در امور مهمّ دنيا و آخرتم كفايت كرده و بسنده باشى، و مرا به خودم وامگذارى كه در مقابل آن عاجز و ناتوان شوم، و به مردم وامگذارى كه مرا به كنارى بيندازند و طرد كنند؛ و مرا در مورد دينم و بدنم و جسم و روحم و فرزندانم و خانواده و دوستان و برادران و همسايگان مؤمن و مسلمان من - زنده باشند يا مرده - عافيت عطا فرمايى . نيز امنيّت و ايمان را در تمام زندگانيم بر من منّت نهى؛ زيرا، تو ولىّ و سرپرست و صاحباختيار من، مورد اعتماد و اميد من، محلّ درخواستها و شكايت من، و آخرين درجه آرزوى من هستى .
اى آقا و سرور من؛ اميدم را نااميد مكن، و خوشخيالى و اميدواريم را نادرست از آب درمياور؛ زيرا، كه من به واسطه محمّد و آل محمّد به تو رو آوردم، و آنان را پيشاپيش خود و حاجت و خواسته ها و گريه و زارى و خواهشم به درگاه تو آوردم؛ پس مرا در دنيا و آخرت، از آبرومندان و مقرّبان درگاهت قرار ده؛ زيرا، تو با شناخت ايشان بر من منّت نهادى؛ پس، سعادت و خوشبختى مرا در آخر كارم به واسطه آنان نصيبم گردان؛ راستى تو قدرت بر هر چيزى دارى .
اين عبارات ، در برخى از روايات ، افزون است :
مَنَنْتَ عَلَيَّ بِهِمْ ، فَاخْتِمْ لي بِالسَّعادَةِ وَالْأَمْنِ وَالسَّلامَةِ وَالْإيمانِ وَالْمَغْفِرَةِ وَالرِّضْوانِ وَالسَّعادَةِ وَالْحِفْظِ ، يا اَللَّهُ أَنْتَ لِكُلِّ حاجَةٍ لَنا فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِهِ، وَعافِنا وَلاتُسَلِّطْ عَلَيْنا أَحَداً مِنْ خَلْقِكَ لا طاقَةَ لَنا بِهِ ، وَاكْفِنا كُلَّ أَمْرٍ مِنْ اُمُورِ الدُّنْيا وَالْآخِرَةِ يا ذَا الْجَلالِ وَالْإِكْرامِ .
صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ ، وَتَرَحَّمْ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ ، وَسَلِّمْ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ ، كَأَفْضَلِ ما صَلَّيْتَ وَبارَكْتَ وَتَرَحَّمْتَ وَسَلَّمْتَ وَتَحَنَّنْتَ عَلى إِبْراهيمَ وَآلِ إِبْراهيمَ ، إِنَّكَ حَميدٌ مَجيدٌ.(إقبال الأعمال : 580)
به واسطه ايشان بر من منّت نهادى ؛ پس پايان كارم را خوشبختى، امنيّت و آرامش، سلامتى ، ايمان كامل، بخشش و رضوان خودت، سعادت و نگهبانى از جانب خودت قرار ده. اى خدا ؛ تو برآورنده تمام خواسته هاى ما هستى؛ پس، بر محمّد و آل او درود پيوسته نثار كن ، و ما را عافيت بخش، و هيچيك از مخلوقاتت را كه توان تحمّلش را نداشته باشيم بر ما مسلّط مفرما؛ و تمام امور دنيا و آخرت ما را كفايت كن؛ اى صاحب شكوه و بزرگوارى .
بر محمّد و آل محمّد درود فرست ، و بر محمّد و آل محمّد ترحّم و مهربانى ويژه نما ، و بر محمّد و آل محمّد سلام بفرست ؛ مانند برترين صلوات و بركات و رحمت و سلام و درودى كه بر ابراهيم و آل ابراهيم فرستادى ؛ راستى ، تو ستوده شكوهمند هستى .
5 - دعاى سمات
كه از نايب دوّم جناب محمّد بن عثمان قدّس سرّه روايت شده است
محمّد بن على مىگويد : در مجلس جناب محمّد بن عثمان بن سعيد عَمْرى رحمه الله حضور داشتيم ، ايشان بعد از كلماتى كه ذكر كردند فرمودند :
ابو عمرو محمّد بن سعيد به من خبر داد ، و او از محمّد بن اسلم و او از محمّد بن سنان و ايشان از مفضّل بن عمر جعفى ، و آن بزرگوار از امام صادق عليه السلام روايت كرد .
البتّه در اين روايت چنين آمده است كه مستحبّ است اين دعا در ساعت پايانى روز جمعه خوانده شود .
شيخ طوسى رحمه الله نيز در هنگام بازگو كردن اين دعا فرموده است : دعاى سمات ، از جناب عَمرى ) محمّد بن عثمان ) رحمه الله روايت شده است ، و مستحبّ است در ساعت پايانى روز جمعه خوانده شود .
اكنون متن دعا را طبق روايت كفعمى رحمه الله مىآوريم :
أَللَّهُمَّ إِنّي أَسْأَلُكَ بِاسْمِكَ الْعَظيمِ الْأَعْظَمِ ، اَلْأَعَزِّ الأَجَلِّ الْأَكْرَمِ ، اَلَّذي إِذا دُعيتَ بِهِ عَلى مَغالِقِ أَبْوابِ السَّماءِ لِلْفَتْحِ بِالرَّحْمَةِ انْفَتَحَتْ ، وَ إِذا دُعيتَ بِهِ عَلى مَضائِقِ أَبْوابِ الْأَرْضِ لِلْفَرَجِ بِالرَّحْمَةِ انْفَرَجَتْ ، وَ إِذَا دُعيتَ بِهِ عَلَى الْعُسْرِ لِلْيُسْرِ تَيَسَّرَ (×) ، وَ إِذا دُعيتَ بِهِ عَلَى الْأَمْواتِ لِلنُّشُورِ انْتَشَرَتْ ، وَ إِذا دُعيتَ بِهِ عَلى كَشْفِ الْبَأْساءِ وَالضَّرَّاءِ انْكَشَفَتْ .
وَبِجَلالِ نُورِ وَجْهِكَ الْكَريمِ أَكْرَمِ الْوُجُوهِ ، وَأَعَزِّ الْوُجُوهِ ، اَلَّذي عَنَتْ لَهُ الْوُجُوهُ ، وَخَضَعَتْ لَهُ الرِّقابُ ، وَخَشَعَتْ لَهُ الْأَصْواتُ ، وَوَجِلَتْ لَهُ الْقُلُوبُ مِنْ مَخافَتِكَ ، وَبِقُوَّتِكَ الَّتي بِها تُمْسِكُ السَّماءَ أَنْ تَقَعَ عَلَى الْأَرْضِ إِلّا بِإِذْنِكَ وَتُمْسِكُ السَّماواتِ وَالْأَرْضَ أَنْ تَزُولا .
وَبِمَشيَّتِكَ الَّتي دانَ لَهَا الْعالَمُونَ، وَبِكَلِمَتِكَ الَّتي خَلَقْتَ بِهَا السَّماواتِ وَالْأَرْضَ ، وَبِحِكْمَتِكَ الَّتي صَنَعْتَ بِهَا الْعَجائِبَ ، وَخَلَقْتَ بِهَا الظُّلْمَةَ وَجَعَلْتَها لَيْلاً ، وَجَعَلْتَ اللَّيْلَ سَكَناً ، وَخَلَقْتَ بِهَا النُّورَ وَجَعَلْتَهُ نَهاراً ، وَجَعَلْتَ النَّهارَ نُشُوراً مُبْصِراً ، وَخَلَقْتَ بِهَا الشَّمْسَ وَجَعَلْتَ الشَّمْسَ ضِياءً ، وَخَلَقْتَ بِهَا الْقَمَرَ وَجَعَلْتَ الْقَمَرَ نُوراً ، وَخَلَقْتَ بِهَا الْكَواكِبَ وَجَعَلْتَها نُجُوماً وَبُرُوجاً ، وَمَصابيحَ وَزينَةً وَرُجُوماً لِلشَّياطينِ .
وَجَعَلْتَ لَها مَشارِقَ وَمَغارِبَ ، وَجَعَلْتَ لَها مَطالِعَ وَمَجارِيَ ، وَجَعَلْتَ لَها فَلَكاً وَمَسابِحَ ، وَقَدَّرْتَها فِي السَّماءِ مَنازِلَ فَأَحْسَنْتَ تَقْديرَها ، وَصَوَّرْتَها فَأَحْسَنْتَ تَصْويرَها ، وَأَحْصَيْتَها بِأَسْمائِكَ إِحْصاءً ، وَدَبَّرْتَها بِحِكْمَتِكَ تَدْبيراً فَأَحْسَنْتَ تَدْبيرَها ، وَسَخَّرْتَها بِسُلْطانِ اللَّيْلِ وَسُلْطانِ النَّهارِ وَالسَّاعاتِ ، وَعَدَدِ السِّنينَ وَالْحِسابِ ، وَجَعَلْتَ رُؤْيَتَها لِجَميعِ النَّاسِ مَرْأًى واحِداً .
وَأَسْألُكَ اللَّهُمَّ بِمَجْدِكَ الَّذي كَلَّمْتَ بِهِ عَبْدَكَ وَرَسُولَكَ مُوسَى بْنَ عِمْرانَ عَلَيْهِ السَّلامُ فِي الْمُقَدَّسينَ ، فَوْقَ إِحْساسِ الْكَرُّوبِييّنَ ، فَوْقَ غَمائِمِ النُّورِ ، فَوْقَ تابُوتِ الشَّهادَةِ في عَمُودِ النَّارِ ، وَفي طُورِ سَيْناءَ ، وَفي جَبَلِ حُوريثَ فِي الْوادِ الْمُقَدَّسِ ، فِي الْبُقْعَةِ الْمُبارَكَةِ مِنْ جانِبِ الطُّورِ الْأَيْمَنِ مِنَ الشَّجَرَةِ ، وَفي أَرْضِ مِصْرَ بِتِسْعِ آياتٍ بَيِّناتٍ .
وَيَوْمَ فَرَقْتَ لِبَني إِسْرائيلَ الْبَحْرَ ، وَفِي الْمُنْبَجِساتِ الَّتي صَنَعْتَ بِهَا الْعَجائِبَ في بَحْرِ سُوفٍ ، وَعَقَدْتَ ماءَ الْبَحْرِ في قَلْبِ الْغَمْرِ كَالْحِجارَةِ ، وَجَاوَزْتَ بِبَني إِسْرائيلَ الْبَحْرَ ، وَتَمَّتْ كَلِمَتُكَ الْحُسْنى عَلَيْهِمْ بِما صَبَرُوا ، وَأَوْرَثْتَهُمْ مَشارِقَ الْأَرْضِ وَمَغارِبَهَا الَّتي بارَكْتَ فيها لِلْعالَمينَ ، وَأَغْرَقْتَ فِرْعَوْنَ وَجُنُودَهُ وَمَراكِبَهُ فِي الْيَمِّ .
وَبِاسْمِكَ الْعَظيمِ الْأَعْظَمِ الْأَعْظَمِ الْأَعْظَمِ ، اَلْأَعَزِّ الْأَجَلِّ الْأَكْرَمِ ، وَبِمَجْدِكَ الَّذي تَجَلَّيْتَ بِهِ لِمُوسى كَليمِكَ عَلَيْهِ السَّلامُ في طُورِ سَيْناءَ ، وَلِإِبْراهيمَ خَليلِكَ عَلَيْهِ السَّلامُ مِنْ قَبْلُ في مَسْجِدِ الْخَيْفِ .
وَلِإِسْحاقَ صَفِيِّكَ عَلَيْهِ السَّلامُ في بِئْرِ شِيَعٍ ، وَلِيَعْقُوبَ نَبِيِّكَ عَلَيْهِ السَّلامُ في بَيْتِ إيلٍ ، وَأَوْفَيْتَ لِإِبْراهيمَ عَلَيْهِ السَّلامُ بِميثاقِكَ ، وَلِإِسْحاقَ عَلَيْهِ السَّلامُ بِحَلْفِكَ ، وَلِيَعْقُوبَ بَشَهادَتِكَ ، وَلِلْمُؤْمِنينَ بِوَعْدِكَ ، وَلِلدَّاعينَ بِأَسْمائِكَ فَأَجَبْتَ .
وَبِمَجْدِكَ الَّذي ظَهَرَ لِمُوسَى بْنِ عِمْرانَ عَلَيْهِ السَّلامُ عَلى قُبَّةِ الرُّمَّانِ وَبِآياتِكَ الَّتي وَقَعَتْ عَلى أَرْضِ مِصْرَ بِمَجْدِ الْعِزَّةِ وَالْغَلَبَةِ ، بِآياتٍ عَزيزَةٍ ، وَبِسُلطانِ الْقُوَّةِ ، وَبِعِزَّةِ الْقُدْرَةِ ، وَبِشَأْنِ الْكَلِمَةِ التَّامَّةِ .
وَبِكَلِماتِكَ الَّتي تَفَضَّلْتَ بِها عَلى أَهْلِ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ ، وَأَهْلِ الدُّنْيا وَالْآخِرَةِ ، وَبِرَحْمَتِكَ الَّتي مَنَنْتَ بِها عَلى جَميعِ خَلْقِكَ ، وَبِاسْتِطاعَتِكَ الَّتي أَقَمْتَ بِها عَلَى الْعالَمينَ .
وَبِنُورِكَ الَّذي قَدْ خَرَّ مِنْ فَزَعِهِ طُورُ سَيْناءَ، وَبِعِلْمِكَ وَجَلالِكَ وَكِبْرِيائِكَ وَعِزَّتِكَ وَجَبَرُوتِكَ الَّتي لَمْ تَسْتَقِلَّهَا الْأَرْضُ، وَانْخَفَضَتْ لَهَا السَّماواتُ، وَانْزَجَرَ لَهَا الْعُمْقُ الْأَكْبَرُ ، وَرَكَدَتْ لَهَا الْبِحارُ وَالْأَنْهارُ ، وَخَضَعَتْ لَهَا الْجِبالُ ، وَسَكَنَتْ لَهَا الْأَرْضُ بِمَناكِبِها ، وَاسْتَسْلَمَتْ لَهَا الْخَلائِقُ كُلُّها ، وَخَفَقَتْ لَهَا الرِّياحُ في جَرَيانِها ، وَخَمَدَتْ لَهَا النّيرانُ في أَوْطانِها .
وَبِسُلْطانِكَ الَّذي عُرِفَتْ لَكَ بِهِ الْغَلَبَةُ دَهْرَ الدُّهُورِ ، وَحُمِدْتَ بِهِ فِي السَّماواتِ وَالْأَرَضينَ ، وَبِكَلِمَتِكَ كَلِمَةِ الصِّدْقِ الَّتي سَبَقَتْ لِأَبينا آدَمَ عَلَيْهِ السَّلامُ وَذُرِّيَّتِهِ بِالرَّحْمَةِ .
وَأَسْأَلُكَ بِكَلِمَتِكَ الَّتي غَلَبَتْ كُلَّ شَيْءٍ ، وَبِنُورِ وَجْهِكَ الَّذي تَجَلَّيْتَ بِهِ لِلْجَبَلِ فَجَعَلْتَهُ دَكّاً وَخَرَّ مُوسى صَعِقاً ، وَبِمَجْدِكَ الَّذي ظَهَرَ عَلى طُورِ سَيْناءَ فَكَلَّمْتَ بِهِ عَبْدَكَ وَرَسُولَكَ مُوسَى بْنَ عِمْرانَ.
وَبِطَلْعَتِكَ في ساعيرَ ، وَظُهُورِكَ في جَبَلِ فارانَ بِرَبَواتِ الْمُقَدَّسينَ ، وَجُنُودِ الْمَلائِكَةِ الصَّافّينَ ، وَخُشُوعِ الْمَلائِكَةِ الْمُسَبِّحينَ ، وَبِبَرَكاتِكَ الَّتي بارَكْتَ فيها عَلى إِبْراهيمَ خَليلِكَ عَلَيْهِ السَّلامُ في اُمَّةِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ .
وَبارَكْتَ لِإِسْحاقَ صَفِيِّكَ في اُمَّةِ عيسى عَلَيْهِمَا السَّلامُ ، وَبارَكْتَ لِيَعْقُوبَ إِسْرائيلِكَ في اُمَّةِ مُوسى عَلَيْهِمَا السَّلامُ ، وَبارَكْتَ لِحَبيبِكَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ في عِتْرَتِهِ وَذُرِّيَّتِهِ عَلَيْهِمُ السَّلامُ وَاُمَّتِهِ .
أَللَّهُمَّ وَكَما غِبْنا عَنْ ذلِكَ وَلَمْ نَشْهَدْهُ ، وَآمَنَّا بِهِ وَلَمْ نَرَهُ صِدْقاً وَعَدْلاً، أَنْ تُصَلِّيَ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ ، وَأَنْ تُبارِكَ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ ، وَتَرَحَّمَ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، كَأَفْضَلِ ما صَلَّيْتَ وَبارَكْتَ وَتَرَحَّمْتَ عَلى إِبْراهيمَ وَآلِ إِبْراهيمَ ، إِنَّكَ حَميدٌ مَجيدٌ ، فَعَّالٌ لِما تُريدُ ، وَأَنْتَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَديرٌ .(6)
بارالها؛ به واسطه آن نام بزرگ و بزرگترت از تو درخواست مىكنم؛ همان نامى كه عزّتمندتر و شكوهمندتر و گرامى است ؛ همان اسمى كه هر گاه بر قفل هاى درهاى آسمان به آن اسم خوانده شوى اثر مىكند و با رحمت تو درهاى آسمان باز مىشود؛ همان نامى كه اگر بر گرفتگىهاى درهاى زمين براى گشايش به آن اسم خوانده شوى ، اثر مىكند و گشايش ايجاد مىشود؛ و اگر براى آسانشدن سختىها بدان خوانده شوى، راحتى و آسانى دست مىدهد و اگر براى برانگيخته شدن مردگان، با آن خوانده شوى، مردگان برانگيخته مىشوند؛ و اگر براى برطرف شدن سختى و بلا و رنج به آن اسم خوانده شوى، برطرف شود .
و خدايا ؛ تو را به واسطه نور چهره بزرگوارانهات كه با كرامتترين رخسارها، و عزّتمندترين آنهاست مىخوانم؛ همان روى مباركى كه همه روها و همه آبروداران در برابرش خوار و فروتنند ، و گردنها در مقابلش خم شدهاند ، و همه صداها در برابر او به لرزه افتادهاند ، و دلها از ترس تو در هراسند . و به واسطه قدرتت و نيرو و توانت از تو درخواست مىكنم ؛ نيرويى كه با آن آسمان را از افتادن بر روى زمين نگه داشتهاى - و اين تنها با اذن تو خواهد شد - و آسمانها و زمين را از نابودى نگه داشتى .
و به واسطه مشيّت و خواست تو از تو درخواست مىكنم؛ همان مشيّتى كه جهانيان در مقابلش پاىبند هستند؛ و نيز تو را مىخوانم به واسطه كلمهات كه آسمانها و زمين را به وسيله آن آفريدى؛ و به حكمتى كه با آن چيزهاى شگفتانگيز را ساختى، و تاريكى را آفريدى و آن را شب قرار دادى، و شب را مايه آرامش قرار دادى ؛ و با آن روشنى را آفريده، و آن را روز قرار دادى، و روز را هنگام جنب و جوش به همراه بينايى قرار دادى ؛ و با آن خورشيد را به وجود آورده و آن را روشنىبخش ساختى؛ و با آن ماه را آفريدى و آن را روشنى شب قرار دادى؛ و با آن ستارگان را خلق كردى و آنها را اختران تابان و برجهاى آسمان و چراغها، و زينتبخش ، و براى راندن شيطانها قرار دادى.
و براى آن مشرقها و مغربها، و محلّهاى طلوع و محلّهاى جريان قرار دادى ، و براى آن محور و مدار حركت و محلّ گردش و شناورى قرار دادى . و در آسمان براى آنها جايگاه مقرّر فرمودى و اندازهاش را نيكو قرار دادى ، و صورت بخشيدى، و نيكو صورتنگارى كردى ؛ و با نامهايت به شماره درآوردى، و با حكمتت تدبير نمودى پس به خوبى تدبير فرمودى، و تحت سلطه شب و روز و ساعتها و شماره سالها و حساب آنها را مسخّر نمودى ؛ و ديدن آنها را براى تمام مردم، يكسان كردى .
بار الها ؛ از تو به واسطه شكوهت درخواست مىكنم؛ همان كه بدان وسيله با بنده و فرستادهات حضرت موسى پسر عمران - سلام بر او باد - سخن گفتى در ميان قدسيان، بالاتر از آن چه كرّوبيانت قادر به درك آن باشند؛ بالاتر از ابرهاى نور و روشنى، بالاتر از صندوق گواهى در ستون آتش؛ و در طور و صحراى سينا، و در كوه حوريث، در سرزمين مقدّس، و در بقعهاى مبارك در جانب راست كوه طور ، از درخت مخصوص؛ و در سرزمين مصر، با نُه آيه و نشانه آشكار .
و (همچنين) در روزى كه دريا را براى بنىاسراييل شكافتى؛ و نيز در چشمه هاى جوشان كه با آن شگفتىها را به وجود آوردى در درياى سوف، و آب دريا را در ژرفاى اقيانوس همچون سنگ منجمد كردى؛ و بنى اسرائيل را از دريا گذراندى، و نعمت نيكويت را بر آنان تمام و كامل كردى ، به دليل اين كه شكيبايى ورزيدند. و شرق و غرب جهان را كه موجب بركت براى جهانيان قرار داده بودى به ايشان به ارث رساندى، و فرعون و سپاهش را با مركبهاى سوارىشان در دريا غرق كردى .
(خدايا؛) و با آن اسم بزرگ، بزرگتر، بزرگتر بزرگتر از هر چيز، كه عزّتمندتر، شكوهمندتر، گرامىتر از هر چيز است، از تو درخواست مىكنم؛ و نيز به واسطه شكوه و بزرگواريت كه با آن براى موسى همگفتارت - كه سلام بر او باد - در طور (صحراى) سينا تجلّى كردى؛ و براى ابراهيم كه دوست ويژهات بود، - سلام بر او باد - از پيشتر، در مسجد خيف تجلّى فرمودى .
و براى برگزيدهات اسحاق - سلام بر او باد - در چاه شِيَع جلوه نمودى ؛ و براى پيامبرت حضرت يعقوب - سلام بر او باد - در خانه إيل متجلّى گشتى؛ و پيمانت را براى ابراهيم - سلام بر او باد - و سوگندت را براى اسحاق - سلام بر او باد - و گواهى خود را براى يعقوب، و وعده ات را براى مؤمنان، و اجابت خود را براى دعا كنندگان با نام هايت وفا نمودى .
و نيز به واسطه شكوهت كه براى موسى پسر عمران - سلام بر او باد - بر روى گنبد رمّان (عبادتگاهش) ظهور كرد؛ و به واسطه آيات و نشانه هايت كه در سرزمين مصر با شكوه تمام و عزتمندى و برترى و چيرگى واقع شد؛ با آياتى عزتمند، و قدرت و سلطهاى توانمند، و عزّتى توانا، و مقام كلمه كامل .
و به واسطه كلماتت كه بر آسمانيان و زمينيان و اهل دنيا و آخرت تفضّل فرمودى ، و به واسطه رحمتى كه بر تمام مخلوقاتت منّت نهادى، و به واسطه توانايىات كه با آن تمام جهانيان را برپا داشته اى .
و به واسطه نورى كه صحراى سينا از ترسش فرو ريخت ، و به واسطه دانش و جلال و كبريايى و عزّتمندى و تسلّطت كه زمين توانش را نداشت، و آسمانها براى آن فروتنى كرد ، و ژرفاى بزرگ رانده شد، و درياها و رودها راكد ماندند، و كوهها رام گرديدند، و زمين با كرانه هايش آرام گرفت، و تمام آفريدگان تسليم آن شدند، و جريان وزش بادها بهم ريخت، و آتشها در جايگاههايشان خاموش گشتند .
و نيز به واسطه سلطه و پادشاهيت كه غلبه و چيرگيت بر تمام روزگاران با آن شناخته مىشود ، و به وسيله آن در آسمانها و زمينها ستايش شدى ؛ و نيز تو را به واسطه كلمه ات همان كلمه راستى كه براى پدرمان آدم - كه سلام بر او باد - و نسلش با رحمتت پيشى گرفت .
و به واسطه كلمهات كه بر هر چيز پيروز شد و سلطه يافت؛ و به واسطه نور رخسارت كه با آن بر كوه تجلّى فرمودى و آن را از هم پاشيدى و موسى از اين جريان بر زمين افتاد و بيهوش شد؛ و نيز به واسطه شكوهت كه بر صحراى سينا ظاهر شد و با آن بر بنده و فرستادهات موسى پسر عمران سخن گفتى.
و به واسطه پرتوافكنيت در ساعير، و ظهور نورت در كوه فاران با نفَسهاى مقدّسان و سپاهيان صفكشيده فرشتگان، و فروتنى فرشتگان تسبيحگوى؛ نيز به واسطه بركاتت كه براى ابراهيم دوست ويژهات - كه سلام بر او باد - در امّت حضرت محمد - درود خدا بر او و آل او باد - بركت دادى .
و براى اسحاق - كه برگزيدهات بود - در امّت عيسى - كه درود بر هر دو باد - بركت دادى ؛ و براى يعقوب يكتاپرستت در امّت موسى - سلام بر هر دو باد - بركت دادى؛ و براى دوست خودت محمّد - كه درود بر او و آل او باد - در ميان عترت و نسل او - درود بر آنان باد - و امّت او بركت دادى؛ از تو درخواست مىكنم. بارالها؛ همان گونه كه ما آن حضرت را نديديم و در آن زمان حضور نداشتيم، و با اين وجود، به او به راستى و درستى ايمان آورديم ؛ از تو درخواست مىكنم بر محمّد و آل محمّد درود پيوسته نثار كنى، و بركت و رحمت خود را بر محمّد و آل محمّد بفرستى ، برتر از آن چه براى ابراهيم و آل ابراهيم درود و بركت و رحمت نثار كردى؛ راستى ، تو ستوده شكوهمند هستى؛ هر چه بخواهى بدون كم و كاست انجام مىدهى؛ و تو بر هر چيز توانايى.
پس از دعا نيز مىخوانى :
أَللَّهُمَّ بِحَقِّ هذَا الدُّعاءِ ، وَبِحَقِّ هذِهِ الْأَسْماءِ الَّتي لايَعْلَمُ تَفْسيرَها وَلايَعْلَمُ باطِنَها غَيْرُكَ ، ] صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ ، وَ[افْعَلْ بي ما أَنْتَ أَهْلُهُ ، وَلاتَفْعَلْ بي ما أَنَا أَهْلُهُ ، ] وَانْتَقِمْ لي مِنْ ظالِمي ، وَعَجِّلْ فَرَجَ آلِ مُحَمَّدٍ ، وَهَلاكَ أَعْدائِهِمْ مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ[ ، وَاغْفِرْ لي مِنْ ذُنُوبي ما تَقَدَّمَ مِنْها وَما تَأَخَّرَ ، وَوَسِّعْ عَلَيَّ مِنْ حَلالِ رِزْقِكَ ، وَاكْفِني مَؤُونَةَ إِنْسانِ سَوْءٍ ] وَجارِ سَوْءٍ وَقَرينِ سَوْءٍ [وَسُلْطانِ سَوْءٍ ، إِنَّكَ عَلى ] كُلِّ شَيْءٍ[ قَديرٌ ، وَالْحَمْدُ للَّهِِ رَبِّ الْعالَمينَ .(7)
بار الها ؛ به حقّ اين دعا ، و به حقّ اين اسمهايى كه تفسير و معناى باطنش را كسى جز تو نمىداند، ]بر محمّد و آل محمّد درود فرست و[ آن چنان كه شايسته توست با من رفتار كن نه آن چنان كه من سزاوارش هستم؛ ]و از كسى كه نسبت به من ستمكار است انتقام مرا بگير، و در راحتى و فرج آل محمد و نابودى دشمنان آنان از آدميان و جنّيان شتاب كن؛[ و گناهان گذشته و آيندهام را بيامرز، و از روزى و سهميّه حلالت براى من وسعت بده، و از شرّ آدم بد، ]و همسايه و همنشين بد[ و سلطان بد، مرا كفايت كن؛ راستى تو بر ]هر چيز [توان دارى ، و ستايش مخصوص (تو) پروردگار جهانيان است .
آن گاه بگو :
أَللَّهُمَّ بِحَقِّ هذَا الدُّعاءِ تَفَضَّلْ عَلى فُقَراءِ الْمُؤْمِنينَ وَالْمُؤْمِناتِ بِالْغِناءِ وَالثَّرْوَةِ ، وَعَلى مَرْضَى الْمُؤْمِنينَ وَالْمُؤْمِناتِ بِالشِّفاءِ وَالصِّحَّةِ، وَعَلى أَحْياءِ الْمُؤْمِنينَ وَالْمُؤْمِناتِ بِاللُّطْفِ وَالْكَرامَةِ، وَعَلى أَمْواتِ الْمُؤْمِنينَ وَالْمُؤْمِناتِ بِالْمَغْفِرَةِ وَالرَّحْمَةِ ، وَعَلى مُسافِرِى الْمُؤْمِنينَ وَالْمُؤْمِناتِ بِالرَّدِّ إِلى أَوْطانِهِمْ سالِمينَ غانِمينَ ، بِرَحْمَتِكَ يا أَرْحَمَ الرَّاحِمينَ، وَصَلَّى اللَّهُ عَلى سَيِّدِنا مُحَمَّدٍ خاتَمِ النَّبِيّينَ وَعِتْرَتِهِ الطَّاهِرينَ، وَسَلَّمَ تَسْليماً كَثيراً.(8)
بار الها ؛ به حقّ اين دعاى شريف ، نسبت به مرد و زن مؤمن فقير و نيازمند ، تفضّل كن و آنان را بىنياز و ثروتمند گردان؛ و زن و مرد مؤمن مريض را شفا و سلامتى بخش، و هر زن و مرد زنده مؤمن را مورد لطف و بزرگواريت قرار ده، و مردگانشان را مورد آمرزش و رحمت خويش قرار ده، و مسافرانشان را سالم و پربهره به سرزمين خودشان باز گردان ؛ اين همه را با رحمت خويش انجام ده، اى مهربانترين مهربانان؛ و درود پيوسته خداوند بر آقا و سرور ما حضرت محمّد خاتم پيامبران، و بر عترت پاكش و بسيار بسيار سلام بر آنان باد .
در كتاب «جمال الصالحين» اين دعا را پس از آن ، ذكر كرده است :
أَللَّهُمَّ إِنّي أَسْأَلُكَ بِحُرْمَةِ هذَا الدُّعاءِ ، وَبِما فاتَ مِنْهُ مِنَ الْأَسْماءِ ، وَبِما يَشْتَمِلُ عَلَيْهِ مِنَ التَّفْسيرِ وَالتَّدْبيرِ الَّذي لايُحيطُ بِهِ إِلّا أَنْتَ ، أَنْ تُصَلِّيَ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ ، وَأَنْ تُعَجِّلَ فَرَجَهُمْ في عافِيَةٍ ، وَتُهْلِكَ أَعْدائَهُمْ فِي الدُّنْيا وَالْآخِرَةِ ، وَأَنْ تَرْزُقَنا بِهِمْ خَيْرَ ما نَرْجُو ، وَخَيْرَ ما لانَرْجُو ، وَتَصْرِفَ بِهِمْ عَنَّا شَرَّ ما نَحْذَرُ، وَشَرَّ ما لانَحْذَرُ، إِنَّكَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَديرٌ، وَأَنْتَ أَكْرَمُ الْأَكْرَمينَ.(9)
بار الها ؛ من به خاطر احترام اين دعا و اسم هاى محترمى كه در آن ذكر نشده است و به تفسير و تدبيرى كه دربردارد و جز تو كسى نسبت به آن احاطه و اطّلاع كامل ندارد؛ از تو مىخواهم كه بر محمّد و آل محمّد درودى پيوسته بفرستى ، و در فرج و گشايش كارشان با عافيت، شتاب كنى؛ و دشمنانشان را در دنيا و آخرت به هلاكت و نابودى دچار كنى؛ و به واسطه ايشان آن خير و خوبىهايى را كه اميد داريم ، و آنچه را كه اميد نداريم روزى ما گردان ، و از ما شرّ و بدى آنچه را كه از آن ترسانيم و شرّ و بدى آنچه را كه از آن حذر و اجتناب نمىكنيم برگردان ، و تو بر هر چيز توانايى ، و تو باكرامتترين بزرگوارانى .
عالم بزرگوار جناب سيّد بن طاووس رحمه الله مىفرمايد : در بين تفسيرهايى كه براى كلمات اين دعا بود يافتم كه «كوه حوريث» يا «حوريثا» همان كوهى است كه خداوند در ابتدا با حضرت موسىعليه السلام سخن گفت و او را مورد گفتگو قرار داد ، و تابوت يوسفعليه السلام نيز به يكى از قسمتهاى پايين همين كوه انتقال يافت و در گوشهاى از طور سينا قرار داد .
«درياى سوف» را به زبان عبرى ؛ «يومسوف» مىگويند و به معناى درياى عميق است . و «ساعير» - كه به نام كوه «سرّاء» نيز شناخته مىشود - كوهى است كه حضرت عيسىعليه السلام در آن جا مناجات مىكرد.
و «جبل فاران» ، همان كوهى است كه حضرت محمّدصلى الله عليه وآله وسلم در آن جا به مناجات پروردگار مىپرداخت ؛ و در نزديكى مكّه قرار دارد .(10)
محمّد بن على راشدى مىگويد : من در هيچ مشكل يا اندوه سختى اين دعا را نخواندم مگر آن كه با سرعت به اجابت رسيد ؛ هر كس اين دعا را براى هر هدفى كه دارد و يا مقصودى كه به دنبال آن است بخواند و يا پيشاپيش خروجش به طرف دشمنى كه از او مىترسد ، يا قدرتمندى كه از او هراس دارد بخواند ، به خواستهاش برسد و از كسى نهراسد . البتّه اگر نمىتواند بخواند ، آن را بنويسد و همراه خود داشته باشد .
علاّمه شيخ محمّد باقر بيرجندى رحمه الله در كتاب «فاكهة الذاكرين» مىگويد : اين دعا از نظر اجابت و برآمدن حاجت ، بىنظير است .
مرحوم سيّد محمّد خامنه تبريزى در يكى از تأليفاتش مىگويد : خواندن دعاى سمات در ساعت پايانى روز جمعه براى برآورده شدن حاجتها به خصوص براى دفع دشمن - مجرّب است و اين مطلب يقينى است ، به خصوص اگر چهل روز جمعه ادامه يابد .(11)
-----------------------------------------------
(×) اين فقره از دعا در كتابهاى ادعيه چنين آمده است : «وإذا دعيت به على العسر لليسر تيسّرت» به صورت تأنيث ولى صحيح «تيسّر» مىباشد .
علّامه بزرگوار شيخ على اكبر نهاوندى رحمه الله در كتاب «العبقرىّ الحسان» مىگويد : خطيب پرهيزكار حاج ميرزا حسن نجل امين الواعظين اردبيلى براى من تعريف كرد و گفت : در سال هزار و سيصد و چهل و سه مشاهد مقدّسه عراق را زيارت كردم ، تنها آرزوى من و مهمترين حاجتم در اين مشاهد مقدّسه ، تشرّف به خدمت حضرت ولىّ عصر عجّل اللَّه تعالى فرجه بود .
در كاظمين (عليهما السلام) مشرّف بودم و طبق برنامهاى كه داشتم روزهاى جمعه غسل مىكردم و وارد حرم مطهّر مىشدم و بعد از اداء نماز ظهر و عصر اعمال و مستحبّات وارده روز جمعه را انجام مىدادم و تا وقت نماز مغرب و عشاء در حرم مىماندم ، سپس از حرم مطهّر بيرون مىآمدم .
روز جمعهاى به حرم مطهّر مشرّف شدم ، بالا سر مطهّر حضرت جواد عليه السلام نشسته و مشغول قرائت شدم تا آن كه وقت دعاى سمات - ساعت آخر روز - فرا رسيد ، ازدحام جمعيّت به جهت درك ثواب آن ساعت زياد شد ، از زيادى جمعيّت جا بر من تنگ شد و از طرفى زمان كمى تا غروب مانده بود ، با عجله مشغول خواندن دعاى سمات شدم .
ناگاه متوجّه شدم كه شخص درشت اندام زيبارويى در كنار من نشسته ، او عمّامه سفيدى به سر بسته و محاسن سياهى داشت ، قامتى معتدل و لباس و محاسنى معمولى داشت و بر گونه راستش خالى بود ؛ من دعا مىخواندم و او گوش مىكرد و عباراتى را كه من غلط مىخواندم تصحيح مىنمود .
از آن جمله چون اين عبارت را خواندم : »وإذا دعيت بها على العسر لليسر تيسّرت« ، فرمود : چرا فعل را مؤنّث مىخوانى در صورتى كه فاعل مؤنّث نيست ؟
گفتم : به جهت رعايت مجانست با افعال ما قبل و ما بعد آن ؛ زيرا كه افعال در آنها مؤنّث آمده است .
فرمود: اين مطلب غلط است ، البتّه منظور من از اين كلام ايراد به تو نبود ، فقط خواستم بدانى ، چون تو از اهل علم هستى .
من از او به خاطر اين مطلب تشكّر نمودم ، هنگامى كه از جا برخاست ، در دلم افتاد كه ببينم اين آقا با اين اوصاف كيست؟ و چگونه در اينجا نشست با اين كه از زيادى جمعيّت كنار من جايى نبود ، دعا را ترك كرده و برخاستم ، به دنبال او رفتم تا او را بشناسم ؟ و با جدّيت تمام او را جستجو نموده ولى پيدا نكردم .
با حالت تأسّف نشستم و بقيّه دعا را با اشكهاى جارى و ناله تمام كردم ، پس از آن هرگاه اين قضيّه به يادم مىافتاد آه مىكشيدم .
به وطنم بازگشتم و اين قضيّه را فراموش كردم . سه سال گذشت شبى در عالم خواب ديدم كه مشرّف به حرم مطهّر كاظمينعليهما السلام شدهام ، حضرت جوادعليه السلام نشسته است، و آن حضرت گندمگون است، من از آن حضرت پيرامون مسائل مشكله سؤال مىكردم كه برخى از آنها را فراموش كردهام .
از مسائلى كه به يادم مانده اين است كه از حضرتش پرسيدم :
من هميشه در مشاهد مشرّفه از خداى تعالى مىخواستم و به شما و نياكان شما - ائمّه طاهرين عليهم السلام - متوسّل مىشدم كه به ديدار ولىّ منتظرش سلام اللَّه عليه نائل شوم ، ولى دعاى من مستجاب نشد .
حضرت فرمود : نه ، چنين نيست بلكه تاكنون دو مرتبه آن امام را ديدهاى : يك مرتبه در راه سامرّاء ، مرتبه دوّم موقعى بود كه در حرم كاظمينعليهما السلام در بالاى سر نشسته بودى ، و دعاى سمات مىخواندى ، شخصى با اوصافى كه در يادت هست ، كنار تو نشسته بود ، تو فقرهاى از دعا را چنين خواندى : «وإذا دعيت به على العسر لليسر تيسّرت» ، او ايراد گرفت و اشكال كرد ، و فرمود: چرا فعل را مؤنّث مىخوانى در صورتى كه فاعل مؤنّث نيست؟ او امام زمان تو بود . اين را فرمود و من از خواب بيدار شدم . (العبقريّ الحسان ، المسك الأذفر : 120/1)
6) البلد الأمين : 134 ، جمال الاُسبوع : 321 ، المصباح : 559 ، مصباح المتهجّد : 416 ، الصحيفة الصادقيّة : 930 .
7) المجموع الرائق : 258/1 .
8) بحار الأنوار : 101/90 .
9) مكيال المكارم : 33/2 .
10) جمال الاُسبوع : 325 .
11) التحفة الرضويّة : 119 .
-----------------------------------------------------------------------------------------------
منبع : کتاب «صحيفه مهديه» بخش دوازدهم