معاویه و انصار در جنگ صفّین

در جنگ صفّین دو نفر از انصار همراه معاویه بودند که سابقه ای در اسلام نداشتند ولی هشتصد نفر از کسانی که در بیعت رضوان با رسول خدا صلّی الله علیه وآله بیعت کرده بودند در لشکر حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام بودند صاحب کتاب «تاریخ امیرالمؤمنین علیه السلام» می نویسد:

«بد نیست داستانی را از دو نفر صحابی به نام نعمان و مسلمه ـ که نزد معاویه بودند ـ بنویسیم که طی آن ، یکی از یاران امام علیه السلام محک زده شده است :

«هنگام جنگ صفّین ، معاویه از نعمان خواست که با قیس بن سعد ـ از سرلشکران امام علیه السلام ـ دیدار کند و او را به ترک جنگ و کنارهگیری از امام علیه السلام وادار نماید.

نعمان میان دو لشکر آمد و فریاد کرد: ای قیس ؛ من نعمان بن بشیر هستم . قیس پیش او آمد و گفت : هان ؛ چه میخواهی ؟

نعمان گفت : کسی انصاف دارد که برای دیگران بپسندد، آنچه برای خود میپسندد. ای جماعت انصار؛ شما اشتباه نمودید که عثمان را در مدینه یاری نکردید، و یاران او را در بصره کشتید و به شام لشکر کشیدید. شما که عثمان را یاری ندادید، چه خوب بود علی علیه السلام را هم یاری نمیدادید؛ در این صورت یکی بود در مقابل یکی ؛ ولی شما مانند دیگر مردم اعلان جنگ نمودید و در هر پیشآمد ناگواری علی علیه السلام را کمک کردید، و به او وعده پیروزی میدادید. اکنون جنگ بر ما و شما خیلی آسیب وارد آورده است ، پس از خدا بترسید و بیش از این نجنگید!

قیس خندید و گفت : خیال نمیکردم تو چنین سخن بگویی ؛ کسی که خود را گول بزند، برادرش را نصیحت نمیکند. تو فریبکارِ گمراه و گمراهکننده هستی .

امّا دربارۀ عثمان ؛ اگر بر خبر اعتماد میکنی ، از من بشنو؛ عثمان را کسی کشت که تو از او بهتر نیستی ، و به او کمک نداد جز کسی که از تو بهتر است .

امّا اصحاب جمل را کشتیم ؛ چون بیعت امام را شکستند؛ و اگر تمامی عرب هم معاویه را یاری کنند، انصار با او میجنگند و در این جنگ آنچنان هستیم که با پیغمبر بودیم ، جلو شمشیرها و نیزها می رویم تا آنکه حق ظاهر شود و امر خدا برسد، گرچه دیگران نپسندند.

تو ای نعمان ؛ نگاه کن ببین ، همراه معاویه آیا جز آزادشدههای پیغمبر صلّی الله علیه وآله یا اعرابی یا یمانی مغرور کسی هست ؟ و باز نگاه کن تا ببینی که مهاجر و انصار و پیروان خوب آنها، آنهایی که خدا از ایشان راضی و آنها از خدا راضی هستند در کجایند؟ و ببین با معاویه جز تو و رفیق تو، آیا کسی از انصار هست ؟

با این حال ، شما دو نفر هم از اهل بدر و اُحد و عقبه نیستید و در اسلام سابقهای ندارید و در حقّ شما آیه ای نازل نشده است ، اگر تو با ما مخالفت میکنی ، پدرت نیز با ما مخالفت میکرد»(1).

پس معلوم شد که از صحابه کسی با معاویه نبود، جز این دو، و مسلمانی آن دو هم پیشینه و سابقهای نداشت که بتوانند در سرنوشت مسلمانان صاحب رأی باشند.

«امّا در صفّین با علی علیه السلام هشتصد نفر از اهل بیعت رضوان بودند و شصت و سه نفر آن ها شهید شدند و یکی از آنها عمّاریاسر بود»(2)».(3)

---------------------------------------------------------------------------

(1) شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد: 1 / 87 .

(2) شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد: 10 / 104 .

(3) . تاريخ اميرالمؤمنين علیه السلام: 2 / 228 .