شخصیّت حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

از زبان یک مرد کوفی در مجلس معاویه

محارب بن ساعده ایادی گوید: من در نزد معاویه بودم و گروهی از شامیان هم در نزد او بودند، معاویه به آن‌ها گفت : شما می‌دانید که من چه اندازه شماها را دوست می‌دارم ، و روش من در میان شما خوب بوده است . شما همه می‌دانید که علی (علیه السلام) در عراق همه را به یک چشم نگاه می‌کرد و شریف و وضیع در نظر او یکسان بود.

یکی از آن‌ها گفت : خداوند شما را استوار بدارد، و بالت را نشکند، و فرزندانت را حفظ کند و ما را به فراق تو مبتلا نسازد.

بار دیگر معاویه پرسید: نظر شما دربارۀ ابوتراب چیست ؟

آن‌ها هر کدام سخنی گفتند، و معاویه هم ساکت بود. عمرو بن عاص و مروان هم در نزد او بودند، آن دو نفر سخنان ناروائی دربارۀ امیرالمؤمنین علی علیه السلام اظهار داشتند، در این هنگام مردی از اهل کوفه ـ که در انتهای مجلس نشسته و همراه آن جماعت به مجلس معاویه وارد شده بود ـ گفت : ای معاویه ؛ شما از کسانی درباره علی علیه السلام سئوال می‌کنی که در گمراهی و ضلالت فرو رفته‌اند. آن جماعت دنیا را بر آخرت برگزیدند. به خداوند سوگند؛ اگر از آن‌ها در مورد سنّت هم سئوال کنی چیزی نخواهند دانست تا از کجا آن‌ها علی علیه السلام را بشناسند، و فضیلت او را بدانند، به من توجّه کن تا تو را از علی  علیه السلام آگاه کنم ، و بعد نه خود می‌توانی انکار کنی و نه آن کسی که در کنار تو قرار دارد و مقصودش عمرو عاص بود.

بعد از آن گفت : به خداوند سوگند؛ علی (علیه السلام) پناهگاهی بلند و تکیه‌گاهی رفیع بود، خداوند به وسیله او فساد را از ریشه برکند، و شرک را از جامعه زدود و شیطان به وسیله او بر زمین زده شد و بر خاک ذلّت نشانیده شد و دوستان شیطان را خوار ساخت ، جور و ستم به دست علی علیه السلام از جامعه رخت بر بست ، و ویران گردید و به وسیله او از ظالمان انتقام گرفته شد و مسلمانان به کمک او عزّت یافتند. علی علیه السلام پرچمی برافراشت و پناهگاهی برای بی‌پناهان بود. روحش خرّم و شاداب بود، او بذل و بخشش داشت و مردم را در پناه خود می‌گرفت . کسانی که به او پناه می‌بردند مورد محبت او قرار می‌گرفتند. او مانند بادهای رحمت بود که ابرهای متفرّق را به هم پیوند می‌داد و آن‌ها را به هم متّصل می‌کرد تا به هم وصل گردند و همدیگر را در برگیرند.

بعد از اینکه ابرها به هم اتّصال پیدا می‌کردند، و رعد و برق از آن‌ها پیدا می‌شد و سپس باران‌ها ریزش می‌کردند، و همه جا را سیراب می‌نمود و باغ‌ها و بوستان‌ها را شاداب می‌ساخت ، از آن باران‌های نافع همه سود می‌بردند و زمین‌ها و بیابان‌ها سرسبز و خرّم می‌شدند، و شهرها طراوت پیدا می‌کردند.

آن شخص با این اوصاف علی بن ابی طالب علیه السلام سید عرب و امام امّت می‌باشد که از همگان افضل ، اعلم ، اجمل و احکم بود. او راه زندگی و هدایت را به مردم یاد داد، و طرق سعادت را برای آن‌ها روشن کرد، بعد از اینکه مردم در سقوط و هلاکت افتاده بودند.

به خداوند سوگند؛ علی علیه السلام کسی بود که در هنگام آشکارشدن فتنه‌ها و آشوب‌ها و یا ظهور مشتبهات ـ که درک آن برای اشخاص مشکل بود ـ قدم به میدان می‌گذاشت . در آن هنگام که کسی جرأت و جسارت نداشت کاری بکند، او حضور پیدا می‌کرد و کارها را فیصله می‌داد و مشکلات را حل می‌نمود.

در هنگام جنگ که دیدگان همه سرخ می‌شد، و اضطراب همه جا را فرامی‌گرفت و برق شمشیرها دیدگان را خیره می‌کرد و او از خود شجاعت نشان می‌داد، و در معرکه‌ها شرکت می‌کرد، و دلاوری‌ها از وی دیده می‌شد، و همه هنگامی که او را مشاهده می‌کردند، به او پناه می‌بردند، و افراد ترسو خود را به او نزدیک می‌ساختند.

علی علیه السلام اندوه‌ها را برطرف می‌کرد، و از مصیبت‌زدگان و مظلومان حمایت می‌نمود، و از فریب‌کاران و نیرنگ ‌بازان مردم را برحذر می‌داشت ، و در مصیبت‌ها و گرفتاری‌های بزرگ به فریاد می‌رسید، او به رأی و نظر احدی نیازمند نبود، او با رأی محکم خود و عقل و خردش همواره حق می‌گفت و به طرف حق می‌رفت .

در هنگام صحبت کردن این مرد کوفی همه سکوت کرده بودند، و بعد از صحبت او معاویه امر کرد او را از مجلس بیرون کردند، و او در هنگام خروج می‌گفت : «جاءَ آلْحَقُّ وَزَهَقَ آلْباطِلُ إِنَّ آلْباطِلَ کانَ زَهُوقاً»(1).

راوی گوید: معاویه از سخنرانان فصیح خوشش می‌آمد و هنگام سخنرانی به سخنان گوش می‌داد تا گوینده سخن را پایان دهد.(2)

-----------------------------------------------------------

(1)  سورۀ إسراء، آیۀ 81 .

(2) الغارات و شرح اعلام آن : 293.