محور بحث دربارۀ معاویه
پس از آشنایی با تبار معاویه ، بحث و نگارش دربارۀ وی دارای دو محور اساسی است :
1 ـ عوامل زمینهساز برای رسیدن معاویه به حکومت؛
2 ـ رفتار و کردار معاویه از آغاز قدرت تا پایان حکومت؛
رفتار و کردار معاویه و کارنامۀ اعمال معاویه آن چنان طولانی است که باید در چندین جلد کتاب به تحقیق و بررسی آن پرداخت تا بتوان چهرۀ واقعی معاویه را برای همه کسانی که جویای حقیقت میباشند آشکار نمود.
معاویه از یک سو دارای رفتاری بود که شناسایی آنها برای هر فرد باانصاف و بیغرض آشکار میباشد. و از سوی دیگر گاهی کرداری را انجام داده است که نیاز به پردهبرداری از اهداف او و روشن ساختن علل رفتار او میباشد.
کسانی که دربارۀ معاویه به بحث میپردازند، باید به رفتارهای زیرپرده و ناآشکار او نیز آشنایی داشته باشند تا بتوانند چهرۀ واقعی معاویه را برای آنان که جویای واقعیّتهای تاریخ هستند آشکار نمایند.
ما محور دوّم بحث را انشاء الله در مطالب بعدی مطرح مینماییم و به تبیین و توضیح آن میپردازیم و در این جا محور اوّل را که آشنایی با عوامل زمینهسازِ حکومت معاویه آغاز نموده تا بدانیم معاویه با آن همه سابقۀ جنگ و ستیز با اسلام و حلّ پیشینۀ مخالفت او با شخص پیامبر اکرم صلّی الله علیه وآله در روز عید غدیر و در موارد دیگر، چگونه توانست بر کرسی قدرت بنشیند؟! و چه کسانی و چه شرایطی زمینۀ حکومت او را فراهم نمودند؟
در این بحث ما عوامل زمینهسازِ حکومت معاویه را نام برده سپس بیان میکنیم که آن عوامل چگونه دست به دست هم داده و زمینهساز حکومت غاصبانۀ معاویه شدند.
با توجّه به این واقعیّت که معاویه هیچگاه خواب حاکمیّت را هم نمیدید و هیچگونه احتمالی در این باره در فکر او نبود، چگونه اندیشۀ حکومت و خلافت در او راه یافت و آن اندیشه را در مغز خود پرورش داده و بارور ساخت ؟
به قول ابن ابی الحدید اگر معاویه در خواب میدید که به حکومت رسیده است آن خواب را پریشان میدانست ، با اینهمه چگونه او اندیشۀ به دست گرفتن حکومت را در سر پروراند و چه کسانی و چه عواملی او را بر اریکۀ قدرت نشاندند.
از نظر ما دو عامل مهم دست به دست هم داده و حکومت شوم معاویه را بنیان نهاده و هزار ماه بنیامیّه را بر کرسی ریاست نشاند.
این دو عامل عبارتند از:
1 ـ افرادی که دارای نقش اساسی برای رسیدن معاویه و سایر بنیامیّه به حکومت ، بودند.
2 ـ شرایط گوناگون آن روزگار که کرسی حکومت را زیر پای معاویه و سایر بنیامیّه قرار داد.
برای روشن شدن مطلب برخی از افرادی را که دارای نقش مهم در رسیدن بنیامیّه به حکومت و ادامۀ آن بودند نام برده و به بیان و توضیح آن میپردازیم سپس شرایط اجتماعی آن دوران را بررسی نموده و تأثیر آن را برای رسیدن معاویه و بنیامیّه به حکومت شرح میدهیم.