حدیث کساء، از نظر همۀ مفسّران شیعه و...

همۀ مفسّران شیعه و بسیاری از مفسّران اهل سنّت ـ به استناد شواهد و قراین و روایات فراوانی از پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله ، حضرت علی علیه السلام، امام حسن، امام حسین، امام سجّاد و دیگر امامان علیهم السلام، و نیز امّ سلمه، عایشه، ابو سعید خدری، ابن عبّاس و دیگر اصحاب ـ اعتقاد راسخ دارند که آیۀ تطهیر در شأن اصحاب کساء ـ حضرت محمّد صلّی الله علیه و آله، علی، فاطمه، حسن و حسین علیهم السلام ـ نازل شده است و منظور از اهل بیت آنانند. تنها پرسشی که به ذهن می آید، این است که چگونه در میان بحث از وظایف همسران پیامبر صلّی الله علیه وآله مطلبی گفته شده است که شامل همسران پیامبر نیست؟ از جمله قرطبی (14 / 183 ـ 184) می گوید: آیات 28 تا 34 سورۀ احزاب، همه دربارۀ زنان پیامبر صلّی الله علیه و آله ، و عطف به یکدیگرند؛ چگونه می شود که آیه ای در میان این آیات منفصل از دیگر آیات گردد و ارتباطی با آنها نداشته باشد؟ در پاسخ به این پرسش جواب هایی وجود دارد؛ از جمله آنکه طبرسی می گوید: این تنها مورد نیست که در قرآن آیاتی در کنار هم قرار دارند که از موضوعات مختلفی سخن می گویند؛ قرآن آکنده از اینگونه موارد است. همچنین در کلام فصحای عرب و اشعار آنان نیز نمونه های فراوانی از این دست دیده می شود (7 / 560). طباطبایی پاسخ دیگری بر این افزوده، و نوشته است: هیچ دلیلی در دست نیست که عبارت «انّما یرید الله لیذهب عنکم الرجس أهل البیت ویطهرکم تطهیراً»(1) همراه این آیات نازل شده باشد، بلکه از روایات به خوبی استفاده می شود که این بخش جداگانه نازل گردیده، و به امر پیامبر صلّی الله علیه و آله ، یا هنگام گردآوری آیات قرآن پس از رحلت آن حضرت در کنار این آیات قرار داده شده است (16 / 312).

مفسّران شیعی به اتّفاق بر این عقیده اند که آیۀ تطهیر در شأن پنج تن آل عبا (اصحاب کساء) است؛ از آن میان، می توان به فرات کوفی (ص 121 – 127) ، شیخ طوسی (8 / 339 – 340)، ابوالفتح رازی (4 / 327 – 328) و طبرسی (7 / 559 – 560) اشاره کرد که در تفاسیر خود روایاتی گوناگون از طرق مختلف در مورد حدیث کساء و اختصاص این آیه به اصحاب کساء ارائه کرده اند. طباطبایی اشاره کرده است که از بیش از 70 طرق، حدیث کساء و احادیث دیگر در مورد شأن نزول و مراد از آیۀ تطهیر نقل شده است (16 / 311). در اینجا برای رعایت اختصار این روایات به چند دسته تقسیم می شود:

الف ـ روایات مربوط به حدیث کساء :  روایات ناظر به حدیث کساء را مفسّران و محدّثان و متکلّمان شیعی و سنّی به اشکال مختلف و با اندک تفاوتی در متن نقل کرده اند و در برخی از آنها به صراحت شأن نزول و مراد از آیۀ تطهیر و اصطلاح اهل بیت علیهم السلام را پنج تن آل عبا دانسته اند (نک : طبری، 22 / 6 – 7 ؛ بغوی ، 4 / 465؛ قرطبی، 14 / 183؛ ابو حیان، 7 / 231 ؛ ابن کثیر، 5 / 454 – 456؛ سیوطی، 6 / 603 – 604؛ بخاری، التاریخ ... ، 1 (2) / 69 – 70 ؛ ترمذی، 5 / 663؛ حاکم ، 2 / 416، 3 / 146 ؛ ابن عربی ، 3 / 571 ؛ ابن تیمیه، 2 / 117).

ب ـ روایات مؤید حدیث کساء: روایات دیگر از ابو سعید خدری، انس بن مالک، ابن عبّاس، ابوالحمراء و ابو برزه، وارد شده است که پس از ماجرای کساء و نزول آیۀ تطهیر در شأن آنان ، پیامبر گرامی اسلام صلّی الله علیه و آله ، مدّت یک ماه، یا 40 روز، یا 6 تا 9 ماه به طور مداوم در هنگام نماز صبح، یا در وقت نمازهای پنجگانه، به در خانۀ علی و فاطمه علیهماالسلام می رفتند و می فرمودند: «السلام علیکم اهل البیت ورحمة الله و برکاته، الصلاة یرحمکم الله» ؛ سپس آیۀ تطهیر را قرائت می کرد (برای نمونه، نک : طبری، 22 / 5 – 6؛ بخاری ، الکنی، 25 – 26؛ احمد بن حنبل، 3 / 259؛ حسکانی، 2 / 11 – 15؛ ابن عربی، 3 / 571 – 572؛ ابن کثیر، 5 / 453؛ سیوطی، 6 / 606 – 607؛ هیثمی ، 9 / 168 – 169 ؛ خوارزمی، 22 – 23).

ج ـ روایات دیگر: روایات دیگری که به حدّ متواتر از اهل سنّت نقل شده است، نیز تأیید می کند که منظور از اهل بیت (علیهم السلام)، پنج تن آل عباست. از آن میان به روایاتی که دربارۀ دو آیه وارد شده است، اشاره می شود:

1- سعد بن ابی وقّاص و دیگران نقل کرده ند که وقتی آیۀ 61 سورۀ آل عمران (3) ـ که به آیۀ مباهله معروف است ـ بر پیامبر صلّی الله علیه و آله نازل شد، آن حضرت بلافاصله ، علی ، فاطمه، حسن و حسین علیهم السلام را خواست و هنگامی که آنان نزد وی حاضر شدند، فرمود: «اللّهمّ هؤلاء اهلی» و سپس برای مباهله به سوی نصاری رفت (احمد بن حنبل ، 1 / 185؛ حسکانی، 1 / 124 ؛ حاکم ، 3 / 150؛ ابن اثیر، 4 / 26).

2- ابو سعید خدری می گوید: وقتی آیۀ 132 سورۀ طه (20) ـ که در آن پیامبر صلّی الله علیه و آله مأمور می شود اهل بیت خویش را امر به نماز خواندن کند ـ نازل شد، پیامبر صلّی الله علیه وآله به مدّت 9 ماه، هنگام نمازهای پنجگانه، به هنگام عبور از کنار خانۀ فاطمه علیهاالسلام می ایستاد و به روایتی به خانۀ علی و فاطمه علیهماالسلام می آمد و می فرمود: «الصلاة ورحمکم الله» و سپس آیۀ تطهیر را قرائت می کرد (طبرسی، 7 / 59؛ سیوطی، 5 / 613؛ آلوسی، 16 / 284؛ حسکانی، 2 / 29؛ خوارزمی، 23)

از مجموع آنچه ذکر شد، می توان نتیجه گرفت که منابع و راویان احادیثی که بر انحصار آیۀ تطهیر و آیات دیگر، به پنج تن آل عبا دلالت می کند، آن قدر فراوان است که نمی توان در آن تردید روا داشت، تا آنجا که در شرح احقاق الحقّ (مرعشی، 3 / 502 – 547 ، 9 / 2 – 91 ) بیش از 70 منبع معروف اهل سنّت در این باره گردآوری شده ، و منابع شیعی در این زمینه بیش از این است.(2)

---------------------------------------------------------

(1) سورۀ احزاب، آیۀ 33 .

(2) دائرة المعارف اسلامی ج 10 ص 466.