آیا استبدال ممکن است

اصل مسئلۀ استبدال موضوع مسلّمی است حتّی نسبت به کسانی که به مقام اخلاص راه یافته‌اند یعنی حتّی آنها هم ممکن است مقام خود را از دست داده و از خاسرین شود تا چه برسد به دیگران، حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام می‌فرمایند:

الدّنیا کلّها جهل الّا مواضع العلم والعلم کلّه حجّة الّا ما عمل به والعمل کلّه ریاء الّا ما کان مخلصاً، والاخلاص علی خطر حتّی ینظر العبد بما یختم له.(1)

بنابراین تا انسان کارش پایان نپذیرفته باشد احتمال لغزش و استبدال در او هست. پیغمبر اکرم صلّی الله علیه وآله خبر دادند از جبرئیل عن الله عزوجلّ انّه قال:

الاخلاص سرّ من اسراری استودعته قلب من احببت من عبادی.(2)

جبرئیل از خداوند متعال نقل کرده است که اخلاص سرّی از اسرار من است او را در قلب هر کس از بندگانم که دوست داشته باشم به ودیعه گزارده‌ام.

چنانچه خدای نکرده انسان کاری انجام دهد که خداوند محبّتش را از او بگیرد اخلاص را از دست خواهد داد و کسی که اخلاص را از دست بدهد کارش تباه است.

---------------------------------------------------------------------------

(1) بحارالانوار ج 70 ص 242.

(2) بحارالانوار ج 70 ص 249.