معاویه کاتب وحی نبود
مرحوم محدّث قمّی از علّامه حلّی رحمه الله نقل میکند که کلبی نسابه ـ که از ثقات نزد علماء سنّت است ـ نقل کرده و ابن روزبهان هم تقریر کرد که معاویه فرزند چهار نفر بوده : عمارة ، مسافر، ابوسفیان و مردی دیگر که نام نبرده .
و هند مادر او از ذوات الأعلام بوده و بیشتر شهوت او در آمیزش با غلامان سیاه بوده و هر گاه بچّه سیاه میزایید او را میکشت و حمامه که یک تن از جدّات معاویه است رایتی در سوق المجاز داشته و در زنا به نهایت رسیده بود و از اینجا نسب ابوسفیان هم معلوم میشود.
و شرحی مبسوط در این مقام سبط ابن الجوزی در تذکره از کتاب کلبی آورده در ذیل کلام حضرت امام حسن مجتبی علیه السلام که به معاویه فرموده:
ولقد علمت الفراش الّذی ولدت علیه .
و هم در «نهج الحق» است که: چون پیغمبر صلّی الله علیه وآله خون او را هدر کرد در فتح مکّه و بعد به اضطرار قبل از وفات رسول صلّی الله علیه وآله آمد و خود را به روی عبّاس انداخت و وی را شفیع کرد و اسلام اظهار کرد و هم به شفاعت عبّاس اذن کتابت یافت و گاهگاهی مکتوبی برای پیغمبر صلّی الله علیه وآله مینوشت ، و این که وی را از کتّاب وحی شمردهاند از افتراء و اختلاق است.(1)
ابن ابی الحدید مینویسد: او یکی از دبیران رسول خدا صلّی الله علیه وآله هم بوده است، هر چند دربارۀ چگونگی این موضوع اختلاف است.(2)
آنچه که محقّقان سیرهنویس برآنند این است که وحی را حضرت علی علیه السلام، زید بن ثابت و زید بن ارقم مینوشتهاند، و حنظلة بن ربیع تیمی و معاویة بن ابی سفیان نامههای آن حضرت را برای پادشاهان و رؤسای قبایل و برخی امور دیگر و صورت اموال صدقات و چگونگی تقسیم آن را میان افراد مینوشتهاند.(3)
مرحوم سلطان الواعظین شیرازی مینویسد: معاویه کاتب الوحی نبوده چون سال دهم هجرت اسلام آورده که از دوران وحی چیزی باقی نمانده بود بلکه کاتب مراسلات بود. چون رسول اکرم صلّی الله علیه وآله را خیلی آزار نموده و بدها گفته بود و بعد از این که سال هشتم در فتح مکّه ابوسفیان مسلمان شد نامهها برای پدر نوشت و او را توبیخ و سرزنش نمود که چرا مسلمان شدی ؟
وقتی هم که خودش ناچار شد در اثر بسط اسلام ـ در شبه جزیرة العرب و خارج از آن ـ مسلمان شود میان مسلمانان موهون بود، جناب عبّاس عموی پیامبر اکرم صلّی الله علیه وآله از آن حضرت درخواست نمود که یک امتیازی به معاویه بدهید تا از خجلت بیرون آید، حضرت برای رعایت تقاضای عمّ بزرگوارش او را کاتب مراسلات نمود.(4)
چنانچه مسلم در صحیح خود نقل نموده: «انّ معاویة یکتب بین یدی النّبي صلّی الله علیه وآله». یعنی معاویه نویسندۀ حضور پیغمبر صلّی الله علیه وآله بود و مدائنی گوید کان زید بن ثابت یکتب الوحی و کان معاویة یکتب للنّبي صلّی الله علیه وآله فیما بینه و بین العرب پس زید بن ثابت کاتب وحی و معاویه نویسندۀ بین آن حضرت و عرب بوده.(5)
--------------------------------------------------------------------------------------------
(1) تتمّة المنتهى : 47.
(2) براى اطّلاع بيشتر در اين مورد به صفحات 23 و 27 مقدّمه استاد محترم آقاى على احمدى بر جلد اوّل مکاتيب الرسول ، چاپ 1379 ق ، مراجعه فرماييد.
(3) جلوۀ تاريخ در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد: 1 / 171 .
(4) شبهاى پيشاور: 775.
(5) شبهاى پيشاور: 775.