فضّه، خادمۀ حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

بدان‌که دارای اکسیر و کیمیا بودن غیر از داشتن دانش است. و فرق میان این و آن، مثل فرق میان زمین و آسمان است. و ای بسا اشخاص که قدری از کیمیا از خزائن سلاطین یا از دست عالِم به آن به چنگ آورده و در وقت حاجت به کمک آن، فلزّی را طلا می‌نمایند و بی‌خبر از جریان، چنین گمان می‌کند که او دارای علم کیمیاست و حال آن‌که دوری این از آن علم ، مثل دوری ثَری از ثُریاست .

پس باید انسان بیدار باشد و گول نخورد و خود را فوراً فریفته مدّعی این علم نکند و از روایت معروفی که از فضّه خادمه است چنین استفاده می‌شود که آن مخدّره در اوائل ورودش در فناء بیت ولایت حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام دارای کیمیا بوده نه دانای آن ، اگرچه بعد از منظور نظرِ کیمیااثر واقع شدنش از آن حضرت به مقامی رسید که حالت قدسش اکسیر اعظم شد.

برسی در «مشارق الأنوار» و علّامه مجلسی ؛ در «بحار» روایت کرده‌اند که فضّه ، دختر پادشاه هند بود و چون خواستند او را اسیر کنند از اکسیر ذخیره‌ای برداشت و چون به خانۀ فاطمۀ زهرا علیهاالسلام فضّه خادمۀ حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام آمد و به خانه نظری کرد در آنجا جز شمشیر و زره و آسیائی ندید.

پس پاره‌ای از مس برداشت و آن اکسیر را به آن زد و طلا شد و به نزد حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام گذاشت . حضرت چون به او نظر کرد فرمود:

أحسنت یا فضّة ؛ ولکن لو أذّبت الجسد لکان الصّنع أعلی والقیمة أعلی .

اگر مس را آب کرده بودی ، هر آینه صُنعت عالی‌تر (یا رنگش عالی‌تر) و قیمتش گران‌تر بود.

فضّه عرض کرد: «یا سیدی؛ أتعرف هذا العلم ؟»؛

حضرت ـ اشاره به امام حسن علیه السلام  نموده ـ فرمودند:

وهذا الطفل یعرفه .

این طفل هم این علم را می‌داند.

پس آن طلا را برداشته و به نزد امام حسن علیه السلام آورد، امام حسن علیه السلام نیز همان فرمایش پدر بزرگوارش را فرمود.

پس حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند:

ما اعظم از این را می‌دانیم .

آنگاه اشاره به دست مبارک فرمود. فضّه نگاه کرد، شمش‌های طلا و گنج‌های زمین را دید که سیر می‌کنند. حضرت فرمود:

ای فضّه ؛ بگذار این طلایی را که ساخته‌ای با همجنس‌های خودش .

پس آن را بالای آن‌ها گذاشته روان گردیدند.[1]

---------------------------

[1] وسيلة النجاة در شرح دعاى سمات : 128.