گفتگوی بهلول با هارون الرشید

روزی هارون (پنجمین خلیفۀ عبّاسی) بهلول را به حضور طلبید. او ناگزیر نزد هارون آمد، هارون از او پرسید: آیا مرا می شناسی؟ بهلول گفت: تو کسی هستی که اگر در مشرق زمین ستمی شود و تو در مغرب باشی، در روز قیامت بازخواست می شوی. هارون منقلب شد و بعد از چند لحظه پرسید: روش مرا چگونه می بینی؟

بهلول گفت: قرآن کتاب خدا در میان ماست، روش خود را با دستورات آن تطبیق کن. قرآن می فرماید: «إنّ الأبرار لفي نعیم وإن الفجّار لفي جحیم»؛ «نیکوکاران از نعمت های بهشتی بهره مند و بدکاران گرفتار عذاب دوزخ هستند»(1) . اگر کردار تو نیک است عاقبتت خوب است وگرنه عاقبت بدی خواهی داشت.

هارون پرسید: پس این همه کارهای نیک ما در کجاست؟

بهلول جواب داد: «إنّما یتقبّل الله من المتّقین»(2)؛ «خداوند کردار پرهیزکاران را می پذیرد» .

هارون گفت: پس رحمت خدا در کجاست و چه می شود؟

بهلول گفت: «إنّ رحمت الله قریب من المحسنین»(3)؛ «رحمت خدا به نیکوکاران نزدیک است» .

هارون گفت: پس خویشاوندی ما با رسول صلّی الله علیه وآله چه می شود؟

بهلول گفت: «فإذا نفخ فی الصّور فلا أنساب بینهم یومئذ ولا یتساءلون»(4)؛ «در روز قیامت از عمل می پرسند نه از خویشان» .

هارون پرسید: پس شفاعت پیامبر در کجاست؟

بهلول جواب داد: «یومئذ لا تنفع الشفاعة إلّا من أذن له الرّحمن ورضي له قولاً»(5)؛ «شفاعت رسول خدا بستگی به اذن و اجازۀ خدا دارد».

هارون به بهلول گفت: آیا حاجتی داری تا برآورم؟

بهلول گفت: حاجتم این است که مرا بیامرزی و اهل بهشت گردانی.

هارون گفت: برآوردن چنین حاجتی از دست من خارج است، ولی شنیده ام مقروض هستی، خواستم بدهکاری تو را ادا کنم.

بهلول گفت: اگر راست می گویی اموال مردم را به صاحبانش برگردان. تو خود بدهکار هستی، با بدهکاری نمی توان رفع بدهکاری کرد.

هارون گفت: آیا می خواهی دستور دهم همه روزه تا آخر عمر معاش روزانۀ تو را بدهند؟ بهلول گفت: ای هارون من و تو هر دو بندۀ خدا هستیم. صاحب ما اوست آن خدایی که معاش تو را تأمین می کند مرا فراموش نمی کند.(6)

-----------------------------------------------------------------

(1) سورۀ انفطار، آیات 13- 14.

(2) سورۀ مائده، آیۀ 27.

(3) سورۀ اعراف، آیۀ 56.

(4) سورۀ مؤمنون، آیۀ 101.

(5) سورۀ طه، آیۀ 109.

(6) شیخ طبرسی- مجمع البيان- ج 5 صفحه 406.