زیارتگاه حضرت ابوالفضل علیه السلام
در آلبانی
در گوشهای دیگر از دنیا و در قلب اروپا، ملّتی وجود دارد که همانند ما روزهایی را برای بزرگداشت نام اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام اختصاص داده است. ملّت آلبانی، صدها سال از دو سو در محاصره پیروان کلیسای کاتولیک و کلیسای ارتودکس قرار داشته و بارها بین آن دو، دست به دست گشته است؛ حتّی در دوره حاکمیّت اسلامی از قرن پانزدهم دورۀ معاصر به بعد نیز، از شدّت این فشارها کاسته نشده است.
در دورۀ معاصر و پس از پایان جنگ جهانی دوّم، حاکمیّت استبدادی کمونیست ها که حدود نیم قرن به طول انجامید، با بدترین نوع دین ستیزی در میان کشورها کمونیستی سابق همراه بود. از اواسط دهۀ 1960 میلادی، هر نوع اعتقاد و فعالیت مذهبی در این کشور ممنوع اعلام شد. بیشتر رهبران مذهبی تبعید، زندانی و یا به اعدام محکوم شدند. برچیده شدن حاکمیت کمونیست ها در اوایل دهۀ 90 میلادی در آلبانی، با نوعی تجدید حیات مذهبی نیز، همراه بود.
رهبران فرق علوی به ویژه بکتاشی ها که نزدیک به 20 درصد از جمعیّت آلبانی را تشکیل میدهند، برای زنده کردن احساسات مذهبی نزد پیروان خود در کنار دیگر مذاهب تلاش کردند.
بسیاری از آداب و سنن مذهبی در طول سال های طولانی مذهب ستیزی در آلبانی به بوتۀ فراموشی سپرده شد؛ اما نام و یاد اهل بیت علیهم السلام هیچ گاه از حافظه ملّت آلبانی پاک نشد. شاید کمتر کسی در ایران بداند که روز عاشورا در آلبانی به عنوان یک تعطیل رسمی در سراسر این کشور پذیرفته شده و مراسم های باشکوهی با حضور پیروان فرق علوی و مقامات عالی رتبۀ سیاسی و فرهنگی این کشور در تکایا برگزار میشود؛ یا اینکه روز دوّم فروردین که به سلطان نوروز معروف است و فرق علوی آلبانی اعتقاد دارد، روز میلاد حضرت علی علیه السلام، به عنوان یک تعطیل رسمی شناخته شده و جشن های با شکوهی در گوشه و کنار این کشور برگزار میشود.
اما در این مقاله، قصد داریم از روز بزرگ دیگری یاد کنیم که در آلبانی با نام حضرت عبّاس علیه السلام مزیّن شده است.
پیروان فرقۀ بکتاشیه اعتقاد دارند که در زمان وقوع حماسۀ کربلا، حضرت عبّاس علیه السلام که در آلبانی از ایشان به عنوان عبّاسِ علی یاد میشود، از سرزمین کربلا سوار بر اسب پرواز کرده و در قلّۀ کوه تومور در آلبانی فرود آمده است. همچنین اعتقاد بر این است که حدود سیصد سال پیش درویشی از آلبانی به زیارت کربلا رفته و از آنجا مقداری خاک کربلا را با خود به فراز کوه تومور میآورد و در همان جا تکیهای را بنا میکند. گفته میشود که زیارت عبّاس علی علیه السلام نیز از همان تاریخ شروع شده است.
کوه تومور که زمانی به عنوان الهههای ایلیری معروف بوده، اکنون شهرتش بیشتر به واسطۀ وجود زیارتگاه عبّاس علی علیه السلام است. هر ساله در اواسط ماه آگوست، دهها هزار نفر از پیروان فرقۀ بکتاشیه برای زیارت عازم کوه تومور میشوند. از سال 1991 با تجدید حیات مذهبی در آلبانی، سال به سال بر تعداد زائران عباس علی علیه السلام افزوده میشود.
طی یک هفته مراسم در شهر برامکه در نزدیکی کوه تومور قرار دارد، همه از مراسم زیارت گفت و گو میکنند.
در شهر جورود که نزدیک ترین محل به کوه تومور است، تقریباً همه چیز به مراسم اختصاص داده شده است. بیشتر افرادی که عازم زیارتگاه هستند. مسیر صعب العبور قلّه را با پای پیاده طی میکنند. این در حالی است که آنها معمولاً گوسفندی را برای قربانی کردن در بالای قلّه با خود حمل میکنند.
در پایین قُلّه تکیهای بنا شده که در آنها تجمع افراد بیشتر است. همانند بسیاری از زیارتگاه ها، در آنجا هم بسیاری از خدمات و کالاها طی یک هفته برگزاری مراسم به زائران ارائه میشود. روز 22 آگوست مراسم اصلی با حضور رهبران فرقه برگزار میشود. پس از مراسم زیارت توسط رهبران فرقه زائران معبد به تکیه پایین قلّه برای صرف نهار مراجعه میکنند. در گوشه و کنار دامنه کوه نیز مردم برای پختن گوشت های قربانی تجمع کردهاند.
بکتاشی ها اعتقاد زیادی به قربانی کردن دارند و تقریباً بیشتر خانوادهها یک گوسفند را در کوه تومور قربانی میکنند.
بسیاری برای سلامتی کودکان خود مقداری از خون قربانی را به پیشانی های آنان میمالند. اعتقاد به عبّاس علی علیه السلام تا حدّی است که حتّی بسیاری از مردم در هنگام بازگشت از این مقام مقدّس، مقداری از خاک آن را با خود به خانههایشان میبرند.
گرچه در برگزاری این گونه مراسم سنّت های نادرست و خرافه نیز راه یافته است؛ ولی اعتقاد عمیق این مردم به خاندان اهل بیت علیهم السلام چنان است که موجب حیرت هر بینندهای میشود.(1)
-----------------------------------------------------------------
(1) سفیران رستگاری: 161.