به شهادت رساندن امام سجاد علیه السلام

و تعدادی از شاگردان آن حضرت

بی تردید بزرگ ترین جنایت مروانیان، کشتن نواده پیامبر اسلام ‏صلّی الله علیه وآله، پیشوای چهارم شیعیان، امام زین العابدین‏ علیه السلام بود. در حالی که ایشان در هیچ نبردی علیه مروانیان‏ شرکت نداشتند و جنبه برجسته آن حضرت، عبادت و اشتغالات‏ علمی در مدینه بود.(1) ایشان در سال 94 یا 95 هجری، با زَهرولید بن عبدالملک به دست هشام بن عبدالملک یا به دست خود ولید، مسموم شد و به شهادت رسید(2) و در قبرستان بقیع، کنار قبر عمویش، امام حسن مجتبی علیه السلام، دفن شد.(3) شیخ‏ طوسی در کتاب رجال خویش، 170 نفر از شاگردان و یاران ‏حضرت سجاد علیه السلام را نام برده است.(4) نام برخی از آنان ‏که به دست حاکمان مروانی به شهادت رسیدند، عبارت اند از:

- سعید بن جُبَیر (46-95 ه. ق)، از علمای اسلام و راویان‏ صحاح سته(5) و زهاد معروف بود و تمامی دانشمندان علم رجال‏ و حدیث، او را با عالی ترین تعبیرات ستوده اند.(6) او اعلم تابعین ‏در تفسیر بود.(7) گفته می شود اول کسی که در علم تفسیر، کتاب ‏نوشت سعید بن جبیر بود.(8) امام جعفر صادق علیه السلام در وصف سعید بن جبیر فرموده است:

سعید بن جبیر در صراط مستقیم بود و به علی بن الحسین علیهما السلام اقتدا کرد و امام سجاد علیه السلام هم از او تعریف‏ می نمود و همین علاقه میان او و امام، باعث شد حجاج او را شهید کند.(9)

- عبدالرحمان بن ابی لیلی انصاری، وی از تابعین رسول خدا صلّی الله علیه وآله و جزو فقهای آن دوران بود و از راویان ‏احادیث صحاح سته است. حجاج برای اینکه به امیرالمؤمنین علیه ‏السلام دشنام دهد، آن قدر او را با شلاق و چوب زد که بدنش سیاه‏ شد، ولی او به این عمل تن نداد تا آنکه به شهادت رسید.

- یحیی ابن ام طویل، از تابعین بود و در میدان بزرگ کوفه می‏ ایستاد و فریاد می زد: «ای دوستان خدا! هر کس به علی علیه السلام ‏دشنام دهد، لعنت خدا بر او باد». یحیی در شرایطی فریاد به‏ حمایت از علی علیه السلام بلند کرده بود که مروانیان دشنام به‏ خاندان رسالت را رواج می دادند. این چنین بود که امام باقر علیه‏ السلام درباره شخصیت وی فرمود: «یحیی ابن ام طویل شخصیتی‏ هماره جوانمرد و بی باک بود». ارتباط نزدیک او با علی بن ‏الحسین علیهما السلام و حمایت علنی وی از علی بن ابی طالب ‏علیه السلام، سبب شد تا به دست حجاج ابن یوسف دستگیر شود.حجاج پس از دستگیری یحیی، نخست از او خواست تا علی علیه‏ السلام را لعن کند، ولی او که هرگز تن به چنین کاری نمی داد، مورد خشم حجاج قرار گرفت و به دستور وی دست ها و پاهایش، قطع‏ و به شهادت رسید.

- کمیل بن زیاد نخعی، تابعی معروف و راوی دعای کمیل نیز به‏ جرم تشیع و دوستی با امیرالمؤمنین علی علیه السلام به دستور حجاج، به رغم کهولت سن، به شهادت رسید.(10)

---------------------------------------------

1) فرهنگ شیعه، محمد خطیبی، ص 104.

2) دلائل الامامه، ص 192؛ اعلام الوری، طبرسی، ج 1، ص 482 ؛ مناقب آل ابی طالب، ج 4، ص 228؛ الفصول المهمه، ج 2، ص 874؛ بحارالانوار، ج 46، ص 153.

3) فرهنگ شیعه، ص 106.

4) رجال شیخ طوسی، ص 81.

5) الکاشف فی معرفه من له روایه فی الکتب السته، شمس ‏الدین ذهبی، ج 1، ص 56.

6) وفیات الاعیان، ابن خلکان، ج 1، ص 204؛ طبقات ‏الکبری، ج 6، ص 178؛ الأعلام، زرکلی، ج 3، ص 93.

7) کان قتاده یری أنه أعلم التابعین فی التفسیر؛ التفسیر والمفسرون، ج 1، ص 103.

8) الشیعه و فنون الاسلام، سید حسن صدر، ص 25.

9) شاگردان مکتب ائمه علیهم السلام، ج 2، ص 279.

10) نسل كشي سادات و مسلمانان شيعه: ص 163 .