معاویه و جاریه
نام یکی از رؤسای عشایر عرب «جاریه» بود. به طوری که لغت اقرب الموارد میگوید، یکی از معانی جاریه «الحیّة من جنس الأفعی»، جاریه یک نوع ماری است از جنس افعی .
جاریه مردی قوی و صریح اللّهجه و باشخصیّت بود. او و کسانش از حکومت ظالمانۀ معاویه ناراضی بودند و در دل نسبت به وی کینه و دشمنی داشتند. معاویه که بدبینی جاریه و کسانش را احساس کرده بود، تصمیم گرفت روزی در محضر مردم به وی توهین کند و نامش را وسیلۀ تمسخر و تحقیر او قرار دهد. فرصتی پیش آمد و جاریه با معاویه رو به رو شد.
معاویه گفت : «ما کان أهونک علی قومک أن سمّوک جاریة».
چه مقدار تو نزد قوم و قبیلهات پست و ناچیزی که اسم تو را مار گذاردهاند؟
جاریه فوراً و بدون تأمّل گفت : «ما کان أهونک علی قومک إذ سمّوک معاویه وهی الاُنثی من الکلاب». چه مقدار تو نزد قوم و قبیلهات پست و ناچیزی که اسم تو را معاویه گذاردهاند، یعنی سگ مادّه .
معاویه از این جواب سخت ناراحت شد و گفت: بیمادر، ساکت باش!
جاریه جواب داد: من مادر دارم که مرا زاییده است. به خدا قسم ؛ دلهایی که بغض تو را در خود میپرورد در سینههای ماست و شمشیرهایی که با آنها با تو نبرد خواهیم کرد در دستهای ماست . تو قادر نیستی به ستم ما را هلاک کنی و نمیتوانی به زور بر ما حکومت نمایی . تو در زمامداری به ما عهد و پیمانی سپردهای ، ما نیز طبق آن پیمان عهد اطاعت و شنوایی دادهایم. اگر تو به پیمانت وفا کنی ، ما هم به اطاعت وفاداریم ، و اگر تخلّف نمایی بدان که پشت سر ما گروه مردان نیرومند و نیزههای برنده است.
معاویه که از صراحت گفتار و روح آزاد جاریه سخت شکست خورده بود گفت: «لا أکثر الله فی النّاس مثلک یا جاریة[1] . خداوند مانند تو را در جامعه زیاد نکند!»
مردی به نام شریک بن اعور، سیّد و بزرگ قوم خود بود و در زمان معاویه زندگی میکرد. شکل بدی داشت . اسمش شریک بود و کلمۀ شریک اسم خوبی برای انسان نیست. پدرش را اعور میگفتند و اعور کسی است که یک چشمش معیوب باشد. در یکی از روزهایی که معاویه در اوج قدرت بود شریک بن اعور به مجلس او آمد. معاویه از اسم نامطبوع وی و پدرش و همچنین از شکل بدش استفاده کرد و او را به باد تحقیر و اهانت گرفت .
معاویه به او گفت: والله إنّک لشریک ولیس لله من شریک . وإنّک ابن الأعور والصحیح خیر من الأعور، وإنّک لدمیم والوسیم خیر من الدمیم ، فبم سوّدک قومک ؟
نام تو شریک است و برای خدا شریکی نیست . تو پسر اعوری و سالم از اعور بهتر است . صورت بدگلی داری و خوشگل بهتر از بدگل است . چرا قبیلهات تو را به سیادت و آقایی خود برگزیدهاند؟
شریک در جواب گفت : به خدا قسم ؛ تو معاویه هستی و معاویه سگی است که عوعو میکند. تو عوعو کردی نامت را معاویه گذاردند. تو فرزند حربی و سلم و صلح از حرب بهتر است . تو فرزند صخری و زمین هموار از سنگلاخ بهتر است . فکیف صرت امیرالمؤمنین؟ با این همه چگونه به زمامداری مسلمین نائل آمدی ؟
فقال له معاویه : أقسمت علیک إلّا ما خرجت عنّی . شریک را قسم داد که از مجلس من خارج شو![2]
---------------------------------------------------------------------------------------
[1] . المستطرف : 1 / 58 .
[2] . كودك از نظر وراثت و تربيت : 2 / 216 .