نقش معاویه در جنایت ابن ملجم

ما در اینجا گفتار یکی از نویسندگان عرب زبان معاصر را برای شما ترجمه می کنیم و برای اثبات مدّعای فوق، ظاهراً همین مقدار کافی باشد :

استاد باقر شریف مرتضی در جلد دوم «زندگانی امام حسین علیه السلام» می نویسد: اهل تاریخ این حادثه خطیر را با تحفّظ و اجمال زیادی ذکر کرده و پرده از روی ابعاد آن برنداشته اند و آنچه در این باره به نظر ما ترجیح دارد آن است که این توطئه به خوارج منحصر نبوده و بنی امیه در آن نقش مهمّی داشته اند، و دلیل ما بر این ادّعا مطالب زیر است :

الف) اشعار ابوالأسود دوئلی که مسئولیت قتل آن حضرت را به گردن معاویه وبنی امیه انداخته و آنها را مخاطب ساخته، چنین گوید:(1)

ألا أبلغ معاویة بن حرب

فلا قرّت عیون الشامتینا

أفی شهر الصیام فجّعتمونا

بخیر الناس طرّاً اجمعینا

قتلتم خیر من رکب المطایا

ورحّلها ومن رکب السفینا(2)

و معنای این اشعار آن است که معاویه بود که مسلمانان را به فاجعه کشتن امام علیه السلام دچار ساخت و طبیعی است که ابوالأسود دئلی این جُرم بزرگ را بدون تحقیق واثبات، این گونه قاطعانه به معاویه نسبت نمی دهد؛ زیرا ابوالأسود در سخنان خود جنبه احتیاط را کاملاً مراعات می کرده!

نگارنده گوید: شاهد دیگر بر این مطلب، اشعاری است که در «مناقب ابن شهرآشوب» از هاتفی از جنّ در شهادت امیرالمومنین علیه السلام روایت کرده و آن اشعار این گونه است :

یا من یومّ الی المدینة قاصداً

ادّ الرسالة غیر ما متوان

قتلت شرارُ بنیامیة سیدا

خیر البریة ماجداً ذا شأن

ب) قاضی نعمان مصری - که از تاریخ نویسان قدیمی است - قولی در این باره نقل کرده که معاویه کسی بود که ابن ملجم را برای ترور امام علیه السلام تحریک کرد و برای انجام آن نیز جیره و مزدی برای او معین کرد و متن
گفتارش در این باره بدین گونه است :

«وقیل إنّ معاویة عامله - أی عامل ابن ملجم - علی ذلک - أی علی اغتیال الإمام علیه السلام - و دسّ إلیه فیه، و جعل له مالاً علیه».(3)

ج) چنانکه در روایت مفید رحمه الله خواندید، اشعث بن قیس در انجام این جنایت بزرگ شریک بود و با توجّه به نزدیکی اشعث بن قیس با معاویه و مکاتباتی که با معاویه داشت و نقشی که در داستان حکمیت و قبولاندن آن و تهدیدی که امام علیه السلام را به قتل کرده بود(4)، می توان به خوبی دانست که معاویه در جریان کار قرار داشته و درتحریک ابن ملجم دخالت داشته است!

د) چنانکه از روایات به دست می آید، توطئه قتل امام علیه السلام به وسیله خوارج در مکه در موسم حج طرح ریزی شده و بدون تردید این نقشه در حضور امویانی طرحریزی شده که در آن وقت به مکه رفته بودند تا شایعاتی را علیه امام علیه السلام و حکومت میان مردم منتشر سازند و به ظنّ قوی آنها با خوارج - که دشمنترین افراد نسبت به امام علیه السلام بودند- در رابطه بودند و با آنها همکاری داشتند.

و آنچه این گمان را تأیید می کند، آنکه خوارج پس از انقضای ایام حجّ نیز تا ماه رجب در مکه ماندند و در انجام کار خود مشورت و هم فکری می کردند...

ه) مطلب دیگری که موجب اطمینان ما می شود که امویان در این توطئه دست داشته اند، آن است که ابن ملجم شغلی جز تعلیم قرآن نداشت و حقوق معینی در برابر کار خود از بیت المال می گرفت که تکافوی خرج او را می کرد و هیچ نوع درآمد دیگر نداشت و با این حال ما می بینیم که شمشیرش را به هزار درهم خریداری کرده؟ و با هزار درهم نیز آن را مسموم ساخته؟ و معلوم نیست این پول گزاف را از کجا آورده؟ ویا مهریه ای را که برای قطام به عهده گرفته و آن سه هزار درهم و غلام و کنیزی بوده.

و اینها مسائلی است که گمان انسان را به این که پول زیادی از امویان گرفته بوده قوی می سازد!

و) و باز آنچه مسأله جیره خواری ابن ملجم از امویان تأیید می کند، این مسأله است که ابن ملجم ارتباط محکمی با عمرو بن عاص داشت و از دیر زمان با او دوست بود؛ زیرا هنگامی که عمرو بن عاص مصر را گشود، ابن ملجم همراه او بود و به وی دستور داد جایگاه خود را در نزدیکی عمرو بن عاص قرار دهد. و این که می بینیم درشب اجرای توطئه، عمرو بن عاص به مسجد نمی رود و نایب به جای خود می فرستد این گمان را تقویت می کند که وی در جریان بوده و نجات وی از این ترور تصادفی نبوده است!(5)

---------------------------

1) تاریخ ابن اثیر: 3 / 198 .

2) به معاویة بن حرب بگو که دیده شماتت کنندگان روشن مباد.

آیا در ماه رمضان ما را به فاجعه بزرگ بهترین همه مردم مبتلا ساختید؟

بهترین کسی را که بر مرکب و بر زین آن و بر کشتی سوار شده به قتل رسانده و کشتید!

3) المناقب والمثالب: 98.

4) ابوالفرج اصفهانی در «مقاتل الطالبیین» به سند خود از امام صادق علیه السلام روایت کرده که: زنی از زنان بنی هاشم گفته: روزی اشعث بن قیس به نزد امیرالمومنین علیه السلام آمد و امام علیه السلام با او تندی کرد، اشعث آن حضرت را به قتل و ترور تهدید نمود.

امام علیه السلام در پاسخ او فرمود: «أب القتل تُهدّدنی؟! فَواللَّهِ؛ ما اُبالی وقعتُ عَلَی المَوتِ أوْ وَقَعَ المَوتُ عَلَی»؛ «آیا به مرگ مرا تهدید می کنی؟ به خدا سوگند؛ من باک ندارم خود به سوی مرگ روم یا مرگ به سوی من آید». (ترجمه مقاتل الطالبیین: ص ص 25 - 26)

5) زندگانی امیرالمومنین علیه السلام (سید هاشم رسولی محلّاتی): 721.